Interview met Poetin was wereldnieuws

Staatshoofden van grote landen hebben meestal niet veel tijd voor Nederlandse journalisten. Alleen al daarom was het uitzonderlijk dat de Russische president Vladimir Poetin anderhalf uur sprak met NRC Handelsblad en Netwerk. Ook buiten Nederland viel het interview op. Zowel Russische media als internationale persbureaus brachten het nieuws.

Toen Coen van Zwol, correspondent van deze krant in Moskou, twee maanden geleden hoorde van het staatsbezoek van Poetin aan Nederland, vroeg hij onmiddellijk een interview aan. Hij moest een profiel van zijn krant indienen en afwachten. Ondertussen liet hij om de paar dagen zijn Russische assisent bellen hoe het ervoor stond. Twee weken voor Poetins vertrek werd bekend dat de president zijn keus had laten vallen op deze krant en de tv-rubriek Netwerk. Samen kregen ze een uur.

Van Zwol en freelance journalist Leonard Ornstein, die een interview voor Netwerk had aangevraagd, besloten daarop de krachten te bundelen. Ze wilden liever samen een uur dan ieder een half uur. In een wat langer gesprek kun je dieper op onderwerpen ingaan.

Vervolgens deelde Poetins perschef mee dat ook de beide hoofdredacteuren verwacht werden. Bij voorkeur moesten ook zij de vragen stellen. Zo werden ook Gijs van Beuzekom, hoofdredacteur van NCRV-Netwerk, en Birgit Donker, adjunct-hoofdredacteur van NRC Handelsblad, afgevaardigd. Met de cameraploeg van Netwerk erbij was de equipe zo uitgegroeid tot zeven personen.

Later bleek dat ook Russische tv-stations aanwezig zouden zijn. Zo stonden er niet twee maar vijf camera's met bijbehorende bemanning. En dan waren er nog de mensen van de persdienst en de tolk. Want hoewel Poetin goed Duits en redelijk Engels spreekt, laat hij zich in officiële optredens niet verleiden tot een avontuur in vreemde talen. Door de vertaling werd de effectieve gesprekstijd aanzienlijk bekort. Poetin compenseerde dat wel door het interview een half uur te laten uitlopen.

De NRC-redacteuren hebben het interview samen met de collega's van Netwerk voorbereid. Volgens Poetins woordvoerder konden acht vragen worden gesteld en was interrumperen niet toegestaan. Maar dergelijke regels worden in de praktijk meestal soepel gehanteerd. Uiteindelijk zijn 24 vragen gesteld.

Het interview werd op donderdag 27 oktober afgenomen – na een voor Poetin niet ongebruikelijke wachttijd van drie uur – en op maandagmiddag 31 oktober gepubliceerd in deze krant. 's Avonds was de tv-versie te zien op Netwerk. Behalve Poetin kwamen twee gesprekspartners in beeld, Ornstein van Netwerk en Donker van NRC Handelsblad. Zij waren ook de vragenstellers.

De kijker zal zich hebben afgevraagd waar de vragen van Birgit Donker bleven. Die waren vervangen door een voice over. Manipulatie van de werkelijkheid? Volgens Van Beuzekom was het meer een gevolg van haastwerk bij de montage. Netwerk had zelf een vertaling laten maken van Poetins antwoorden en die tekst was pas laat beschikbaar. Achteraf gezien betreurt hij dat. Als er meer tijd was geweest, had hij het aandeel van de NRC-redacteur alsnog recht gedaan, zegt hij.

Dankzij Poetins persdienst kunnen lezers en kijkers de gedrukte en uitgezonden teksten vergelijken met de Engelse vertaling van het volledige interview op de website van het Kremlin (te lezen via www.nrc.nl/krantachteraf). Als Poetin volgens de krant zegt dat het handelsvolume van Rusland ,,in de eerste maanden'' van dit jaar al 15 miljard bedroeg, dan gaat het volgens de site van het Kremlin om de eerste negen maanden. Dat is preciezer.

Interessant is te zien hoe Poetin na een vraag over de persvrijheid eerst nog even terugkomt op de vorige vraag over Tsjetsjenië. Hij waarschuwt dan voor de West-Europese neiging tot appeasement zoals ten tijde van Hitler in 1938 en mogelijk nu opnieuw. Dat wilde hij kennelijk nog even kwijt.

In de weergave in de krant staat deze passage in het stuk op de voorpagina, buiten de context van de vraag over persvrijheid. Begrijpelijk, want dat heeft de redactie als voornaamste nieuws naar voren gehaald. Maar dankzij het Kremlin kunnen we nu ook de gang van het gesprek volgen.

Delen uit het interview zijn door de internationale persbureaus geciteerd en zo overal ter wereld door kranten overgenomen. Terwijl NRC Handelsblad Poetins pleidooi voor een harde aanpak van het terrorisme als het voornaamste nieuws zag, legden de buitenlandse media meer nadruk op zijn verzekering dat hij in 2008 geen derde ambtstermijn begeerde – iets wat Poetin al vaker heeft verklaard, maar steeds is het weer nieuws. Ook zijn aankondiging van harde maatregelen om de stabiliteit van het land te verzekeren, kreeg veel aandacht. Die boodschap was natuurlijk vooral bestemd voor de Russische media.

Voor Nederlandse lezers bood het interview een goede gelegenheid tot nadere kennismaking met de president van het grootste land ter wereld. Ook al hield hij de regie strak in de hand, tussen de regels door kreeg je toch iets meer zicht op de man die in de dagelijkse berichtgeving slechts summier aan het woord komt. Zowel door de vragen van de interviewers als door de antwoorden van de president werd iets meer duidelijk van de immense problemen waarvoor Poetin is gesteld.

Is hij kritisch genoeg ondervraagd? Dat is moeilijk te zeggen, want in de gegeven omstandigheden kon je niet diep doorvragen. In een enkel geval had een concreet voorbeeld de president wel iets meer kunnen prikkelen. Bijvoorbeeld een verwijzing naar het rapport van zijn eigen adviseur over de verslechtering van de situatie in het noorden van de Kaukasus.

De vraag over de succesvolle Chinese economie had aangevuld kunnen worden met een vraag over de recente toenadering tussen Rusland, China en andere Centraal-Aziatische landen, niet alleen op economisch, maar ook op politiek en militair gebied. Dat had ook de passage over de samenwerking met de Europese Unie in een ander daglicht gesteld.

Piet Hagen, oud-hoofdredacteur van `De Journalist', blikt eens in de veertien dagen kritisch terug op de berichtgeving in NRC Handelsblad. Alle eerdere bijdragen op www.nrc.nl/krantachteraf