De wasmachine als microkosmos

Na haar hit `Wuthering Heights' leefde ze als een muzikale kluizenaar. Twaalf jaar na haar laatste plaat is Kate Bush terug met Aerial, een cd over haar dagelijks bestaan en de natuur.

Wat weten we eigenlijk over Kate Bush?

We weten dat ze doorbrak met het liedje `Wuthering Heights', gebaseerd op het boek van Emily Brontë. Het was 1978. `Cathy come home. I'm so cold, let me in-a-your window'– zong ze met haar sirenenstem in TopPop en ze danste als een kat in een vrouwenlichaam. Kate Bush was jong en verrassend eigenwijs. Ze heeft in haar leven één tournee gedaan (toepasselijk de `Tour Of Life' geheten) en daarna niet meer. Ze wil niet. Kate Bush verschijnt nooit in talkshows, en geeft zelden interviews. Ze maakt af en toe een plaat, op haar eigen voorwaarden.

Hoe meer ze zich als een normaal mens gedraagt, hoe mysterieuzer men haar vindt.

Wat zou je willen weten over Kate Bush? Of ze de Elle leest; of ze nog wel eens molenwiekend met haar armen door de kamer rent? Of ze verrast was door de hippe rockversie van haar liedje `Hounds Of Love' door de Engelse band The Futureheads, afgelopen zomer?

We weten dat ze 47 is. Dat ze een zoon heeft van zeven, Albert, die door Kate Bertie wordt genoemd.

Het belangrijkste om over Kate Bush te weten is haar vermogen de tijd te vergeten. Ze gaat achter de piano zitten, of achter een mengpaneel, en begint te spelen. Ze kijkt op – en het is drie jaar later. Natuurlijk, ze heeft een kind waar ze samen met haar partner (gitarist Dan McIntosh) en zonder nanny voor zorgt, maar deze tijdloosheid zegt ook iets over de mate waarin Kate zich in haar liedjes verliest.

Op die manier kon het twaalf jaar duren voor de nieuwe cd af was. Er kwam eens iemand langs van EMI, haar platenmaatschappij, om te zien hoe ze vorderde. Kate Bush zei tegen hem: ,,Hier, dit is waaraan ik heb gewerkt'', en haalde een paar cakes uit de oven.

Maar nu is hij er, de dubbel-cd Aerial, in twee delen: `A Sea Of Honey' en `A Sky Of Honey'. De tweede cd vormt meer een thematische eenheid dan de eerste disc, maar beide delen staan vol met weelderige uitingen van Kate's muzikale tovenarij.

Luisteren naar een liedje van Kate Bush is als kijken naar de versnelde opname van een uitkomende bloem. Steeds komt er iets bij, iets verrassends, iets kleurigs, soms iets wreeds, maar altijd organisch. Kate's stijl is eigentijds en onmodieus tegelijk.

De nummers duren bijna allemaal een minuut of zes. Ze glanzen van de samengesmolten violen en orgels, waaruit ineens een stampende piano opklinkt, of een flamencogitaar. Het ritme kan walsen, of voorbij sluipen, het kan zelfs house-achtig marcheren. Ze heeft een onmodieuze voorliefde voor de fretloze basgitaar, waarvan de tonen soms iets te veel ronken.

Ook hier zweemt Bush naar esoterie, naar barokke sprookjesachtigheid. Maar ze houdt het maf genoeg. Want het wonderkind zet haar talent niet in voor voor de hand liggende schoonheid. Ze kan nog steeds hoog en soepel zingen als een sirene, maar gromt soms liever als een bronstig hert.

Je hebt de interviews met Kate Bush eigenlijk niet nodig. Zoals komieken in het dagelijks leven vaak somber zijn, zo is de vrouw-die-zich-zelden-vertoont wel openhartig in haar werk. Haar moeder is overleden (`A Coral Room'), ze kreeg een zoontje (`Bertie'); ze heeft seksuele plannen met deze of gene (`Mrs. Bartolozzi', `Prologue', `Sexual Healing' – de b-kant van de single `King Of The Mountain') en ze heeft oog voor alles wat zich aan lichtwisselingen en kleurschakeringen in de natuur afspeelt. Disc twee (`A Sky Of Honey') trilt van de opvliegende leeuweriken, lichtvlekken op zee en veranderende schaduwen.

Ruimte in alle soorten en maten lijkt Kate's favoriete onderwerp. Ze bezingt de persoonlijke ruimte waarin ze zich jaren terugtrok: de keuken, de gang, het washok. Ze bezingt de mathematische ruimte in `Pi', met het verrassende refrein `3,1415926535 897932 3846 264 338 3279'. En ze bezingt de natuurlijke ruimte die ze buiten ziet bij de zee, de velden, de honingkleurige luchten.

Dit klinkt misschien alledaags, de muziek die ze de afgelopen twaalf jaar maakte, is dat niet. Kate Bush is muzikaal zelfstandig sinds 1980. En wel dankzij de aanschaf van een Fairlight, de destijds peperdure `Rolls Royce onder de synthesizers'. Tot dan had ze altijd al zelf haar liedjes geschreven en de arrangementen bedacht, maar ze was afhankelijk van producers om de muziek definitief vorm te geven. Vanaf 1980 produceerde Kate haar platen zelf. Dat zou haar voortaan behoeden voor, volgens haar, zeperds als de tweede cd, Lionheart (1978). Het ging wat langer duren, dat wel. Want ze ontdekte de charme van de Abbey Road-studio in Londen, die ze beschreef als home from home. Inmiddels heeft ze een studio gebouwd in de garage van haar huis op het Engelse platteland. Daar werkte ze de afgelopen twaalf jaar zo vaak ze kon. Ze twijfelde zelf of er ooit nog een cd uit zou komen. Maar toen zoon Bertie een paar jaar geleden naar school ging, ging het ineens `snel'.

Voor Aerial – dat zowel `antenne' betekent als knipoogt naar luchtacrobatiek – gebruikte ze het gangbare skelet van bas, drum en gitaar, soms aangevuld met piano, orgel of didgeridoo, de houten fluit van de Aboriginals. Tussen de vertrouwde klanken doemen allerlei vreemde geluiden op. Soms is het maar een waas of geborrel, een onderaards geklok of het zuchten van de wind. Die broze effecten smeden de andere onderdelen aaneen en geven de muziek haar eenheid. Zo krijgen Kate's klanken een hechte kracht, intiemer dan wanneer de instrumenten los van elkaar bleven.

Baby's in de baarmoeder schijnen hun moeders bloedsomloop en spijsvertering oorverdovend hard te horen. Zouden het dit soort geluiden zijn? Het suizen en zuchten roept het beeld op van die ruimte: niet huiselijk, niet natuurlijk of mathematisch, maar precies passend prenataal.

Regenbui

Je kunt de interviews met Kate Bush zelfs beter overslaan. Wat ze te zeggen heeft over haar liedjes, haalt het niet bij wat zich tijdens het luisteren toch al aan betekenis opdringt. Neem het nummer `Mrs. Bartolozzi', over een vrouw die na een regenbui de vloer dweilt en de natte kleren in de wasmachine stopt. Ze zingt: ,,I watched them going 'round and 'round/ My blouse wrapping itself around your trousers''. Daarover zei Bush in haar enige tijdschriftinterview ter gelegenheid van Aerial (met het Britse muziekblad Mojo): ,,Iemands kleren zijn heel belangrijk en persoonlijk. Denk aan de geur die er in hangt, de huidcellen die er in blijven zitten.''

De liedtekst zelf roept heel wat minder stoffige beelden op. Niet alleen de wasmachine als microkosmos, maar ook het beeldrijm met een plaat op een pick-up of de aarde die draait om zijn as – het idee van oneindigheid. Of de wasmachine als kaleidoscoop, met de steeds wisselende constellaties in haar binnenste. Dat om te beginnen. En dan nog de erotische associaties van verstrengelde kleren, opgestroopte rokken, het bruisende water en de kleine visjes die hier `tussen haar benen door zwemmen'.

Haar moeder overleed voordat Kate haar vorige cd maakte. Maar op het inmiddels ook door haarzelf verguisde The Red Shoes (1993) heeft ze daar niet over geschreven, want het was te vers. Op Aerial zingt ze `A Coral Room', over de kleine bruine melkkan die haar moeder graag gebruikte. Kate ziet haar moeder in de keuken staan als ze door de achterdeur binnenkomt. Haar moeder zingt, dan valt de kan. Er kruipt een spinnetje tussen de scherven. De scherven blijven een tijdje liggen. De kamer, nu van koraal, drijft in de zee. ,,Wat voel je als je je hand over de rand van de boot steekt?'' vraagt ze liefjes, als aan een kind. Er komt geen antwoord.

De grootste verrassing van de nieuwe cd zit in de staart. Het afsluitende `Aerial' is een onvervalst disconummer, met een stampende beat, hysterisch modulerende synthesizers en een tekst die aansluit bij de hallucinante belevingswereld van de gemiddelde house-freak: `Oh the dawn had come/ and the song must be sung/ and the flowers are melting/ what kind of language is this?'. Het nummer duurt nu al ruim zeven minuten, maar je kunt het je moeiteloos voorstellen in een kwartier-lange remix van de Nederlandse Kraak & Smaak of van 2ManyDj's uit België. Een geheide clubhit.

De vogels snateren hun vroege lied (ochtendgloren: tijd voor de afterparty!). Kate zingt dat ze `on the roof' wil zijn (oftewel: helemaal los). En meldt dan dat ze `high on the roof' wil zijn. De muziek staat zo hard dat ze niets meer verstaat: `I can't hear a word you're saying.' Ontruim de dansvloer, hier komt Kate.

`Aerial' van Kate Bush is uitgebracht door EMI (0946 343960)

`3,1415926535 897932 3846 264 338 3279'

Broze effecten geven muziek eenheid