De dalit die president van India werd

De Indiase oud-president Kocheril Raman Narayanan is woensdag na een ziekbed van enkele weken op 85-jarige leeftijd gestorven aan longontsteking en nierfalen. K.R. Narayanan, India's tiende president, werd geboren als een dalit, een kastenloze en daarom `onaanraakbare'. Hij was van 1997 tot 2002 president van de grootste democratie van de wereld.

Dat Narayanan met de laagst mogelijke afkomst het hoogste ambt kon bereiken, werd destijds gezien als een bevestiging van de seculiere en democratische status van India. Hoewel het kastenstelsel in India officieel in 1950 is afgeschaft, blijft het in de praktijk bestaan. Politici van hogere kasten konden dan ook maar moeilijk accepteren dat hij president werd. De dalits maken bijna een kwart van de Indiase bevolking uit en zijn doorgaans laag opgeleid en zeer arm. Ze doen nog altijd het werk waar hindoes uit hogere kasten zich te goed voor voelen, zoals vuilnis ophalen, lijken verzorgen en straten vegen.

Als president – een voornamelijk ceremoniële functie – voerde Narayanan een voorzichtige strijd voor emancipatie van de dalits, daarbij altijd de nadruk leggend op geboekte vooruitgang. ,,De zorgen van de gewone man zijn nu naar het centrum van ons sociale en politieke leven verplaatst'', zei hij bij zijn aanstelling in 1997. Hij brak met de conventies toen hij in 1998 een televisie-interview gaf waarin hij opmerkte dat de Indiase samenleving aan het veranderen was, maar dat het te traag ging. ,,India wacht op economische gelijkheid en sociale rechtvaardigheid. De democratie kan alleen functioneren in een atmosfeer van sociale en economische vooruitgang. Het pad van sociale verandering verloopt niet snel genoeg en evenmin fundamenteel genoeg.''

Narayanan bereikte het presidentschap vooral door hard werken. Hij had het relatieve geluk dat hij werd geboren in Kerala, de deelstaat met van oudsher het laagste percentage analfabetisme. Zijn ouders waren niet altijd in staat zijn schoolgeld te betalen, maar door zijn leergierigheid wist hij toch het middelbaar onderwijs af te maken. Als er geen geld was, luisterde hij buiten het klaslokaal naar de lessen en leende zijn broer schoolboeken voor hem bij welvarender buurtgenoten. Dankzij een beurs kon hij aan een universiteit Engelse literatuur studeren.

In de jaren veertig werkte Narayanan in Delhi als journalist – in 1945 interviewde hij Mahatma Gandhi –, maar brak deze loopbaan af om met een beurs aan de London School of Economics te studeren. In 1948 ging hij terug naar India, waar hij met een aanbevelingsbrief van zijn Londense professor bij premier Nehru werd ontvangen, die hem aannam bij de diplomatieke dienst. Voordat hij president werd, was Narayanan onder meer ambassadeur in Tokio, Washington en Peking.

Gisteren is Narayanan met groot militair ceremonieel gecremeerd in New Delhi. India houdt tien dagen van nationale rouw.