Bosnische grondwet opgesteld

Amerikaanse deskundigen hebben, samen met Bosnische collega's, in het diepste geheim een nieuwe grondwet voor Bosnië opgesteld die van Bosnië een gecentraliseerde parlementaire republiek maakt.

Dat meldde gisteren het Britse dagblad The Guardian.

Dit weekeinde reizen de leiders van de acht belangrijkste politieke partijen – regeringspartijen zowel als oppositiepartijen – uit Bosnië naar Brussel, om zich over de nieuwe grondwet uit te spreken. Als ze ermee instemmen, reizen ze vervolgens door naar Washington, waar ze op 21 november, de tiende verjaardag van het vredesakkoord van Dayton, hun handtekening onder de nieuwe grondwet zetten. Die wordt vervolgens in maart volgend jaar aan het Bosnische parlement voorgelegd.

The Guardian meldt dat de nieuwe grondwet is opgesteld onder leiding van de Amerikaan Donald Hays, die jarenlang plaatsvervangend Bosnië-bestuurder is geweest. De grondwet zou de volledige instemming hebben van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken en van de EU.

Sinds het akkoord van Dayton, dat in 1995 een eind maakte aan de Bosnische oorlog, is Bosnië een land met een zwak centraal gezag en twee entiteiten – de moslim-Kroatische federatie en de Servische Republiek – met veel bevoegdheden, eigen presidenten, regeringen, parlementen, politiediensten en legers. De federatie is opgedeeld in tien kantons, ook met hun eigen parlementen en regeringen. Als staatshoofd fungeert een driemanspresidium waarin de drie etnische gemeenschappen – moslims, Serviërs en Kroaten – hun eigen vertegenwoordiger hebben.

In de nieuwe opzet blijven de twee entiteiten formeel bestaan, maar verliezen ze de meeste bevoegdheden die ze nu nog hebben. Bosnië wordt een eenheidsstaat, met een krachtige centrale regering, een niet op etnische basis opgezet parlement – dat in omvang moet worden verdubbeld – en een door dat parlement gekozen president zonder werkelijke macht. In de blauwdruk, zo schrijft The Guardian, komt de nadruk te liggen op individuele mensen- en burgerrechten, en niet op de privileges voor rivaliserende etnische gemeenschappen, zoals tot nu toe het geval was.

,,Dit ontwerp voorziet in een totale transformatie van dit land'', zo citeert The Guardian een woordvoerder van Bosnië-bestuurder Paddy Ashdown. De opzet van de nieuwe grondwet is een verlenging en bevestiging van het beleid dat Ashdown al voert sinds hij in 2003 naar Sarajevo toog: hij heeft de afgelopen twee jaar geprobeerd het centrale gezag van de Bosnische regering te versterken ten koste van die van de twee entiteiten. Zo hebben die twee entiteiten, althans in theorie, moeten afzien van hun eigen grensbewaking, douane, politie, ministeries van Defensie en hun eigen legers – dit ondanks verzet van vooral de Bosnische Serviërs. Ashdown gaat uit van het standpunt dat `Dayton en de huidige Bosnische grondwet bedoeld waren om een eind te maken aan de oorlog en niet om een nieuw land op te bouwen. Na tien jaar is het volgens hem tijd die laatste taak ter hand te nemen. Daarvoor moet `Dayton' plaats maken voor een structuur die van Bosnië een normaal land maakt.

De instemming van de Bosnische Serviërs met de nieuwe grondwet is cruciaal, de komende tien dagen. Een woordvoerder van de Bosnische Serviërs waarschuwde in The Guardian dat ,,te veel druk voor zo'n radicale verandering tot een mislukking kan leiden''.