`Revolutie' in Baku is een vale kopie

De Azerbajdzjaanse oppositie betoogde gisteren voor het aftreden van president Ilham Alijev. Achter de schermen wordt echter aan een deal gewerkt.

In buurland Georgië begon de revolutie met slechts drieduizend man, zegt Ravik Izmailov, een werkloze ingenieur. Volgende keer hebben wij dubbel zoveel mensen op straat. We blijven dan de hele dag en de nacht, met of zonder toestemming.

Toch oogde de `kleurenrevolutie' van oppositieblok Azadliq (Vrijheid) in de Azerbajdzjaanse hoofdstad Baku gisteren als een vale kopie. Op het Victorieplein betoogt de oppositie tegen de verkiezingsfraude. Drie uur protesttijd is hun gegund, en de opkomst valt tegen: acht- tot tienduizend betogers verzamelen zich op een tochtige rotonde. Ze zwaaien in de gure wind met oranje en rode vlaggen, juichen hun leiders toe als die arm in arm het plein opwandelen. Aspirant-parlementariërs die van hun zetels zijn beroofd verzorgen het voorprogramma. ,,Als moslim en Azeri is het onze plicht tegen dit regime te strijden.'' ,,Europa, steun ons.'' Handelaars leuren met zonnebloempitten en broodjes.

Wat ontbreekt is het gratis eten, de tentenkampen, de lichtshow en de popgroepen die afgelopen winter in Oekraïne van de `oranje revolutie' zo'n opwindend multimedia-spektakel maakten. Als de betoging wordt afgesloten met het volkslied, valt het geluidssysteem uit, het lied lost op in verspreid gemurmel. ,,Geduld'', zegt politicus Isa Gambar. ,,Als de tijd aanbreekt om tenten op te zetten, laten wij dat weten.'' Azadliq, roepen de betogers, terwijl ze in de schemering oplossen. En: istefan, aftreden.

Niets dat daarop wijst, het Victorieplein was gisteren juist in de greep van een zelfvoldane choreografie van de macht. Vlak voor de betoging marcheert de polis het nog lege plein op. Honderden agenten stromen uit bussen, stellen zich in rotten op, laten zich afblaffen door hun commandanten, waaieren uit, trekken samen en vormen zich weer in colonnes. Als het ballet is voltooid, hebben de troepen een grasveld in het hart van de rotonde en de zijstraten bezet. Haydar Alijev, wijlen de vader van de huidige president, kijkt vanaf twee billboards tevreden toe.

Zo beseffen de betogers steeds de marges van hun protest: deze ordetroepen zijn gedisciplineerd en bloeddorstig. Ook andere voorzorgsmaatregelen zijn niet vergeten. De oppositie meldt 's morgens dat de politie rond Baku blokposten heeft opgericht en auto's en bussen terugstuurt die met oranje aan boord de hoofdstad naderen. ,,Honderden mensen zitten al in de gevangenis.'' Waar die blokposten precies zijn, is onduidelijk. Ook zou de universiteit studenten in collegezalen opsluiten, maar dat blijkt ter plaatse mee te vallen. Student pedagogie Kalid (20) zegt dat zijn decaan 's ochtends alle collegezalen langsliep om betogers met schorsing te bedreigen. Kalid is niet onder de indruk. ,,Ik ga gewoon naar het Victorieplein.''

Is deze betoging een tentamen voor het Azadliq-blok, dan is de uitslag een mager zesje. Er is enthousiasme, maar onvoldoende opkomst en vertrouwen. De oppositieleiders bevinden zich ook in een lastig parket. Loopt het uit op geweld, dan wordt haar aangewreven dat ze nog steeds de chaoten zijn die het land begin jaren negentig bijna in een burgeroorlog stortten. Handelt ze te lauw, dan dooft het protestvlammetje.

De oppositie kan nauwelijks winnen en de staat wil een wit voetje halen in het Westen, afnemer van Azerbajdzjans olie en beschermer tegen de machtige buren Iran en Rusland. Analist Farda Asadov: ,,Dit wordt een deal. De partijen nemen elkaar even de maat en gaan dan praten.'' De kiescommissie heeft al toegezegd de uitslag in twee kiesdistricten te herzien, waaronder dat van oppositieleider Ali Kerimli. Ook president Alijev erkent dat de oppositie meer verdient: acht tot tien zetels wellicht. Asadov: ,,De uitgangsstellingen zijn duidelijk: nu moet de westerse diplomatie masseren en de puntjes op de i zetten.''