Peretz schudt links Israël wakker

Shimon Peres dacht het leiderschap van de Israëlische Arbeidspartij te behouden. Maar terwijl alle ogen waren gericht op de nederzettingen, voerde vakbondsleider Amir Peretz campagne.

Er is maar één man, waar wij echt benauwd voor zijn en dat is Amir Peretz, bekende de Israëlische Likud-minister van Buitenlandse Zaken Shalom een paar dagen geleden. En ook voormalig minister van Financiën, Netanyahu, erkende onlangs dat hij de 53-jarige leider van de Israëlische vakbeweging Histadrut beschouwt als een geduchte, nooit te onderschatten tegenstander.

Hun politieke antennes bleken scherper afgesteld te zijn dan die van Shimon Peres, de verslagen vice-premier van de Arbeidspartij. Niet verwonderlijk dat de Likud-ministers het goed zagen, want het was Peretz die met enig succes stakingen leidde tegen de liberaliseringsplannen van de regering-Sharon en bij de privatisering van de havens, de luchtvaart en de nutssector compromissen afdwong. Likud houdt Peretz al lang goed in de gaten, omdat hij met een ordewoord in staat is het maatschappelijk leven te verlammen.

Toch dacht Shimon Peres, de Israëlische politicus die bijna ieder ministerschap wel een keer heeft bekleed maar geen afstand wilde doen van de macht, tot gisteravond laat dat hij Peretz probleemloos zou verslaan. Immers, de meeste andere kandidaten, zoals oud-premier Ehud Barak, hadden zich teruggetrokken uit de race en zich openlijk achter Peres geschaard. Peres meende bovendien te kunnen rekenen op de steun de Knesset-fractie en van de jongere generatie Arbeidspartij-politici die dankzij de samenwerking met Likud minister of onderminister zijn geworden. Hij wist zich bovendien verzekerd van de steun van welwarend, seculier links in de betere buurten van metropool Tel Aviv, Haifa en het restant van de linkse kibboetsbeweging. De onuitgesproken redenering was bovendien dat de traditionele ashkenazische kiezers ter linkerzijde nooit op een oriëntaalse jood als Amir Peretz zouden stemmen, een vakbondsleider die soms in het Marokkaans grappen maakt over zijn vervaarlijke uiterlijk. De kloof tussen Europese en joden uit de Arabische wereld is een gegeven in de Israëlische samenleving.

De traditionele achterban van de Arbeidspartij gaf wel antwoord op vragen van opiniepeilers, maar nam, omdat men dacht dat Peres toch wel zou winnen, niet de moeite gisteren naar de stembus te gaan. Althans niet in grote getallen. Deze vorm van lusteloosheid heeft Peres de das om gedaan. Hij was – net als de media, gevoed door de opiniepeilers – bovendien zo overtuigd van zijn herverkiezing dat hij zelfs nauwelijks campagne heeft gevoerd. Dat blijkt een kostbare vergissing te zijn geweest, misschien wel typerend voor de ongeïnspireerde, richtingloze uitstraling van de Arbeidspartij in de afgelopen vijf jaar.

Amir Peretz pakte het anders aan. Terwijl heel Israël en de media zich concentreerden op de ontruiming van de nederzettingen in de Gazastrook voerde Peretz, gesteund door de organisatoren van de vakbeweging, campagne. In verarmde wijken van Zuid-Tel Aviv, Petak Tikvah, Ashdod, Ashkelon en Haifa en vooral ook in ontwikkelingsstadjes als als Sderot en Beersheva. Hij ging naar de Israëlische Arabieren en naar de Druzen. Hij spreekt bovendien een taal die de koele, afstandelijke Peres nooit zal gebruiken.

Peretz oreerde over het probleem van de armoede, de kinderen die met honger naar school gaan, de noodzaak van een sociale revolutie, het overbruggen van de grote klassetegenstellingen tussen sefardische en azhkenazische joden en vooral over ,,de verwoestingen'' die Sharon aanrichtte met het sociaal-economisch beleid. Niet alleen tijdens de feestdagen hebben de voedselbanken in welvarend ogend Israël het druk. Dat Sharon politiek in leven werd gehouden door zijn vriend Shimon Peres hoefde niet eens gezegd te worden.

Peres leek zich daarentegen meer bezig te houden met het lot van arme Palestijnen in de Gazastrook dan van arme Israëliërs in Sderot en sprak slechts zelden over de kloof tussen arm en rijk of de werkloosheid. Zijn dreigement om tegen de begroting voor 2006 te stemmen, omdat daarin opnieuw bezuinigd wordt op sociale uitgaven, trok hij later weer in. Van de aanwezigheid van de Arbeidspartij in de regering merken arme Israëliërs alleen dat zij nog armer worden, klaagde Peretz, die het etiket ,,populist'' aan vurige tirades tegen uitspraken heeft te danken.

Hoewel vitaal en onverminderd ambitieus wijst alles erop dat vandaag het einde is ingeluid van de vijftig jaar lange carrière van Shimon Peres, de winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede. De regering Sharon, die hij mede mogelijk heeft gemaakt, staat op instorten, ook door de interne verdeeldheid in Likud. Politiek en media verkeren al in verkiezingssferen. Als Sharon niet zelf beslist om vervroegde verkiezingen te organiseren dan zal hij daartoe door Amir Peretz gedwongen worden. Tenminste als Peretz voor zijn aankondiging om de Arbeidspartij terug te trekken uit de regering voldoende steun krijgt in zijn partij.

Maar of Peretz in een verkiezingsstrijd Sharon zal kunnen verslaan, moet betwijfeld worden. Als leider van de vakbeweging heeft hij zich nauwelijks bemoeid met veiligheidskwesties, met de Palestijnen of met het internationale beleid van achtereenvolgende regeringen. Peretz heeft wel de reputatie een duif te zijn met zijn oproepen om door middel van economische wederopbouw van de Palestijnse gebieden vrede te stichten. Sharon is door zijn harde aanpak onverminderd populair, ook bij de kiezers waar Peretz ook een beroep op wil doen als hij de Arbeidspartij heeft gereorganiseerd. In ieder geval heeft hij nu al de Israëlische politiek ter linkerzijde na jaren van inertie flink opgeschud door Shimon Peres te onttronen. De luiken bij de Arbeidspartij lijken te zijn geopend. En dat hij in een verkiezingscampagne in het voorjaar van 2006 Sharon krachtig en luidruchtig weerwerk zal geven, staat vast.