Loket voor Europese subsidies wegens succes gesloten

De abrupte sluiting van het ESF-loket, waar Europese subsidies konden worden aangevraagd, heeft geleid tot onbegrip en woede. Hoe kon het geld `ineens' op zijn?

De subsidieaanvraag voor 6 miljoen euro uit het Europees Sociaal Fonds (ESF) lag op 28 oktober al klaar om op de post gedaan te worden. Er moesten alleen nog twee handtekeningen onder. Werkgeversvereniging Zorgsector Twente/Oost-Achterhoek, die de subsidie wilde aanvragen voor scholing van een kleine 3.000 werknemers in de zorgsector, was er zeker van dat hij het geld zou krijgen, met terugwerkende kracht zelfs. De opleiding was al aanbesteed bij een hogeschool en begon op 1 september. ,,De sluiting van het ESF-loket kwam als een donderslag bij heldere hemel'', zegt directeur G. Nederpelt van de werkgeversvereniging. ,,35 zorginstellingen hebben de aanvraag voor niets sinds januari zorgvuldig voorbereid. Een tweede aanvraag waar we mee bezig waren, voor 19 miljoen euro subsidie, kan ook de prullenbak in.''

Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) maakte op 28 oktober, om 9 uur 's ochtends, bekend dat het ESF-geld voor de periode 2000-2006 op is. De tientallen aanvragen voor scholing en begeleiding van werkenden en werkzoekenden die nadien binnenkwamen, voor een bedrag van ruim 500 miljoen euro, worden niet meer in behandeling genomen, laat staan de aanvragen die nog niet verstuurd waren.

Partijen die te laat waren met hun aanvraag, en ook de Tweede Kamer, begrijpen niet hoe het plotseling zo'n storm heeft kunnen lopen bij het ESF. Na het fraudeschandaal uit de voorgaande ESF-periode (1994-1999), waarin Nederland 240 miljoen euro moest terugbetalen, luwde immers de animo om aanvragen te doen. Dat leidde in de daaropvolgende jaren tot `onderbenutting'. Van het budget van 1,8 miljard euro dat voor de periode 2000-2006 beschikbaar is, is daarom inmiddels 294 miljoen euro afgetrokken.

De Tweede Kamer wilde gisteren van staatssecretaris Van Hoof (SZW) weten wat de recente hausse aan aanvragen die leidde tot de abrupte sluiting van het ESF-loket, veroorzaakt heeft. Kamerlid Bussemaker (PvdA) gaf een voorzet: ,,Vooral door de kabinetsbezuinigingen werden steeds meer aanvragen gedaan.'' Maar volgens Van Hoof heeft actieve werving succes gehad. Er werd een speciaal agentschap opgericht voor werving, er kwam een ESF-loket voor Noord-Nederland en een steunpunt voor gemeenten.

Toch dreigde begin 2004 over de hele periode nog 850 miljoen euro over te blijven. Kabinet en Kamer besloten daarop het gebruik van de subsidies te verruimen, een andere reden voor de toegenomen belangstelling. De Europese Commissie had daarvoor toestemming gegeven. Geld dat aanvankelijk bestemd was voor `inzetbaarheid van de beroepsbevolking' mocht bijvoorbeeld ook benut worden voor `scholing van werkenden', omdat daarvoor veel meer aanvragen waren ingediend. Zo werden niet meer alleen taalcursussen voor allochtonen met ESF-geld gesubsidieerd. Jonge ondernemers die net een internetbedrijfje waren begonnen konden een coach krijgen betaald uit ESF-geld die hun leerde hoe ze leiding moesten geven.

Begin dit jaar werd volgens Van Hoof duidelijk dat de maatregelen effect sorteerden. Toch stopte het ministerie niet met zijn campagne, omdat het ervan uitging dat van de aangevraagde subsidies uiteindelijk maar 52 procent daadwerkelijk toegekend en opgemaakt wordt. Gemeenten kregen bijvoorbeeld nog te horen dat zij 100 miljoen euro zouden krijgen voor kinderopvang en andere projecten in `brede scholen'.

,,We hoefden geen haast te maken met de aanvraag, SZW wilde liever dat we die op een later moment zouden indienen in één collectieve aanvraag'', vertelt Niels Kuiper, beleidsmedewerker jeugd en onderwijs van de Vereniging Nederlandse Gemeenten VNG. ,,Op 29 september organiseerde het rijk nog voorlichting en op 18 en 25 oktober waren er instructiebijeenkomsten voor de speciale internetapplicatie. Die zou vanaf 1 november gebruikt kunnen worden. Maar toen was het loket al drie dagen dicht!''

Het loket werd zo abrupt gesloten om anticiperend gedrag te voorkomen, zei Van Hoof gisteren. Dat zou risico's meebrengen voor de rijksbegroting. Niettemin was er in de laatste maand, met name de laatste week, een hausse aan aanvragen. Volgens Van Hoof omdat het ESF-loket wel ,,signalen'' afgaf dat het geld bijna op was. De staatssecretaris laat de laatste aanvragen analyseren, om elke verdenking van voorkennis uit te sluiten.

,,In onze regio gaat het gerucht dat de politie en de brandweer op het laatste moment nog forse bedragen hebben aangevraagd'', zegt G. Nederpelt. ,,Dat lijkt me onterecht gebruik van ESF-geld. Het rijk heeft toch een eigen begroting?''