Hoorspel over de radio

Radiomaker Jeroen Stout schreef een hoorspel over de Amerikaanse radiopionier Lee de Forest. De opkomst van de radio toen lijkt op de introductie van internet nu.

Een paar jaar geleden zag radiomaker Jeroen Stout een documentaire over de toekomst van de televisie, getiteld The end of TV as we know it. Een van de belangrijke personages daarin was de Amerikaanse uitvinder van de draadloze communicatie, de wetenschapper Lee de Forest (1873-1961). Hij ontwierp de zogenaamde `triode amplifier', een versterker met triode ofwel een buis met drie elektroden. De Forest noemde zichzelf in zijn autobiografie `de vader van de radio'.

Stout schreef een hoorspel gebaseerd op de historische feiten over Lee de Forest. Hij heeft er meer dan een jaar aan gewerkt en deed onderzoek in New York in de archieven van grote Amerikaanse telecommunicatiebedrijven als AT&T, Westinghouse, Western Electronics en Western Bell. Deze vier bedrijven verenigden zich in de jaren twintig als Radio Corporation of America.

Voor het hoorspel Lee de Forest - the Spirit of the Pioneer krijgt Stout medewerking van acteur Jeroen Spitzenberger in de rol van Lee de Forest en verder Jacob Derwig, Bram van der Vlugt en Beatrice van der Poel.

In de jaren twintig waarin het hoorspel van Stout zich afspeelt was radio het massamedium. Stout: ,,Het medium radio is niet meer weg te denken uit de hedendaagse maatschappij, maar ongeveer honderd jaar geleden bestond de radio ternauwernood. De opkomst van de radio is te vergelijken met de opkomst van internet. De Forest was een idealist, maar ook een opportunist. Hij wist dat er met zijn uitvinding veel geld was gemoeid en toch is hij niet puissant rijk geworden. Via een stroman heeft hij zijn patent van de draadloze communicatie verkocht aan het telecomconcern AT&T.''

Lee de Forest stortte zich in het begin van de vorige eeuw met overtuiging op de radio. Hij werd gedreven door het verlangen in elke huiskamer het optreden van operazanger Enrico Caruso te laten klinken of belangrijke lezingen. Hij ondervond veel tegenwerking, want weinigen geloofden in de toekomst van het nieuwe medium. De mensen wilden ofwel zelf bij een concert aanwezig zijn of een grammofoonplaat kopen.

Volgens Stout zette De Forest de werkelijkheid naar zijn hand. Zo verzuimde hij bijvoorbeeld in zijn autobiografie de naam van Marconi te noemen, de uitvinder van de draadloze telegrafie in 1895. Stout: ,,Marconi staat in het westen bekend als de uitvinder van de radio. Maar De Forest verzorgde de allereerste transatlantische radioverbinding.''

In het portret van De Forest hebben roepende krantenjongens, paardenraces en vooral een parlementaire enquête een belangrijk aandeel. In de enquête wordt De Forest ondervraagd over het belang van zijn uitvinding en ook of het niet een slechte invloed zal hebben op de jeugd. Bovendien zou hij zijn aandeelhouders hebben misleid met onwaarschijnlijke financiële beloften. Stout: ,,Het zijn dezelfde vragen die aan de orde kwamen met de introductie van de televisie en internet. De uitvinding van nieuwe technologische hoogstandjes is altijd met tegenwerking en kritiek gepaard gegaan.''

De teloorgang van de uitvinder toont Stout in een dialoog met zijn vrouw Nora, die hem verlaten heeft. Ook vrienden hebben zich van hem afgewend, zodat De Forest aan het eind van zijn leven alleen overblijft.

Wat op een mooie manier blijkt uit het hoorspel is de kracht van een generatie wetenschappers, uitvinders en natuurkundigen in het Amerika van de jaren twintig en dertig. Dat was een sterke, wilskrachtige lichting mannen en vrouwen die streefden naar vooruitgang en zelfs idealen hadden als de verheffing van het volk. Net zoals De Forest een dergelijk ideaal koesterde.

In het hoorspel heeft Jeroen Stout authentieke geluiden uit de begintijd van de radio en de draadloze telegrafie verwerkt. We horen zoemende klanken, ratelende morsetekens en het rumoer op straat als krantenjongens de laatste editie aan de man brengen. Stout: ,,De Forest was ervan overtuigd dat hij in 1902 al radio-uitzendingen kon gaan verzorgen. Maar het publiek bleef sceptisch.'' Uiteindelijk boekte hij in 1916 twee doorslaggevende successen: de eerste advertentie via de radio en de eerste uitzending van de presidentsverkiezingen. In het hoorspel overheerst de koortsachtige jacht naar het nieuwe, naar de spanning en glorie van ongekende technieken.

NPS: Lee De Forest - the Spirit of the Pioneer. Regie: Jeroen Stout, Radio 1, zondag 13 november, 21.00uur.