`EU exporteert stabiliteit'

Ieder Europees land dat voldoet aan de criteria kan lid worden van de EU. ,,Maar we moeten de zaak niet overbelasten.''

Europa uitbreidingsmoe? Als het aan de Europese Commissie ligt nog lang niet. Zo lijkt het althans. Gisteren presenteerde het dagelijks bestuur van de Europese Unie weer een stapel voortgangsrapportages van landen die het lidmaatschap van de EU ambiëren – Albanië, Bosnië, Servië en Montenegro, Macedonië. Voor Roemenië en Bulgarije is alleen nog de vraag of zij in 2007 of 2008 lid worden. En dan zijn er nog Turkije en Kroatië, de landen waarmee de Unie sinds begin vorige maand officieel onderhandelt over het lidmaatschap.

De centrale persoon in het geheel is de Finse eurocommissaris Olli Rehn. Hij is sinds vorig jaar de eerstverantwoordelijke voor de uitbreiding van de Unie.

Kunt u zich voorstellen dat de burgers in Europa zich afvragen of het nu nooit ophoudt met de uitbreiding van de Unie?

,,Men moet beseffen dat de onderhandelingen met Turkije, en ook met Kroatië trouwens, nog maar nauwelijks begonnen zijn. Voor Turkije zal het nog wel tien of vijftien jaar duren. En wat we doen met de westelijke Balkan is slechts uitvoering van eerder genomen besluiten. We moeten voorzichtig zijn met het aangaan van nieuwe verplichtingen, maar we staan ook voor de vraag of we instabiliteit uit die landen willen importeren of stabiliteit willen exporteren.''

Is er dan geen grens aan de EU?

,,Het vertrekpunt is steeds artikel 49 van het Europees verdrag, waarin staat dat Europese landen die voldoen aan de Europese beginselen – vrijheid, democratie en de eerbiediging van mensenrechten – het lidmaatschap mogen aanvragen. Dan moeten ze ook nog aan een aantal criteria voldoen. Maar ook moet Europa de capaciteit hebben om nieuwe landen op te kunnen nemen. Die absorptiecapaciteit is heel belangrijk. We moeten rekening houden met de zorgen van de mensen. In mijn ogen hebben we nu met alle landen waarover we gerapporteerd hebben, plus de aanstaande toetreding van Roemenië en Bulgarije een heel zware agenda. We moeten oppassen dat we niet gaan overbelasten.''

Is dat ook de les van de uitkomst van de referenda waarbij de Europese grondwet werd afgewezen?

,,Voor mij persoonlijk niet. Ik heb die opvatting al langer. Toen ik vorig jaar als kandidaat-commissaris voor het Europees Parlement moest verschijnen, kreeg ik al het verwijt onvoldoende open te staan voor de toetreding van Oekraïne tot de Unie. Ik heb veel sympathie voor de democratische omwenteling in dat land en steun die ook volop. Maar tegelijk denk ik dat het goed is dat president Joesjtsjenko het lidmaatschap van de Unie nog niet heeft aangevraagd.''

In het voortgangsrapport over Turkije wordt opgemerkt dat het hervormingsproces trager verloopt. Baart u dat zorgen?

,,Het maakt me ongerust. Tegelijk is het een divers beeld dat uit het rapport naar voren komt. Het is niet zwart of wit, maar grijs. Op het terrein van de wetgeving is er in Turkije echt vooruitgang geboekt, maar de implementatie van die wetten is een ander verhaal. Je ziet dat bij de rechtszaak tegen de schrijver Orhan Pamuk, die wordt aangeklaagd [door een onafhankelijke advocaat, red.] wegens belediging van de Turkse staat. Wij zullen dat nauwgezet volgen.''

Wat gebeurt er als Pamuk toch veroordeeld wordt en wat als de martelingen niet ophouden?

,,In dat geval kan toch niemand verwachten dat de onderhandelingen gewoon worden voortgezet. Volgens de westerse maatstaven zijn het politieke en het justitiële apparaat twee gescheiden circuits. Maar ook moeten we ervan verzekerd zijn dat wetten worden toegepast in lijn met de Europese Commissie van de rechten van de mens. Je kan geen huis bouwen als er geen fundament is en het recht blijft toch een fundament.''

Wanneer moet Turkije Cyprische schepen en vliegtuigen toelaten?

,,Hoe eerder hoe beter. We verwachten dat Turkije snel het Douaneverdrag met de sinds 2004 uitgebreide Unie, waar dit onderdeel van uitmaakt, zal invoeren. We zullen dit dan in 2006 bekijken.''

Bekijken en niets doen?

,,Niet alleen bekijken. Er worden dan ook conclusies getrokken.''