Eenzaam aan de top

De Faust-tragedie is gebaseerd op een historische figuur, Doktor Johann Faust. Hij was een geleerd en geheimzinnig man in de zestiende eeuw, die raadselachtig aan zijn einde kwam. Zijn omgeving begon te speculeren en het verhaal te vertellen dat hij zijn ziel aan de duivel had verkocht om kennis, macht en rijkdom te verwerven. Zo ontstond een legende, een verhaal op hoofdlijnen, dat het materiaal bood voor het treurspel. Het ging niet langer over een persoon maar over algemeen menselijke thema's als ambitie, verderf, ondergang en, afhankelijk van de versie, verlossing.

We hebben vorige week materiaal voor een eigentijdse tragedie aangereikt gekregen. Magister Evert Hingst, voormalig advocaat, 36 jaar oud, echtgenoot en vader, werd in een nette buurt in Amsterdam zes keer in hoofd en lijf geschoten vanuit een langsrijdende donkere Jeep Grand Cherokee. Het was een zeer koelbloedige en nadrukkelijke afrekening door twee mannen, die vervolgens kalmpjes doorreden, de auto parkeerden en in brand staken, en rustig wegwandelden.

In mijn krant stond twee bladzijden na dit bericht een paginahoge advertentie: ,,It's lonely at the top – but hey, that's why you go there. De nieuwe Jeep Grand Cherokee.'' Mijn eerste reactie was de advertentie te zien als een wrang toeval. Maar naarmate de boodschap verder tot me doordrong, leek hij ook een begeleidend commentaar te bevatten, vergelijkbaar met het koor in een Griekse tragedie. Het is eenzaam aan de top, ja. Waarom is dat een goede reden om hem te willen beklimmen? De Jeep Grand Cherokee prijst zichzelf aan als ,,heer en meester op ieder terrein, maar bovenal het vlaggenschip in het SUV-segment''. Dat is het segment waar veel niet-topbeklimmers de bijnaam PC Hooft-tractor voor gebruiken. Het zijn auto's die zich als tanks onttrekken aan de sociale wereld van fietsers en ander klein grut, en waarvan de bestuurders een groter dan gemiddeld aantal verwensingen en scheldwoorden naar de gepantserde carrosserie geslingerd krijgen.

Dat hoort erbij, suggereert de advertentie vleiend. Mensen aan de top krijgen altijd kritiek en onbegrip van het lage volk, dus als je uitgescholden wordt, gaat het goed. Lonely ben je al, dan moet de top wel in de buurt zijn. Het is oudste verleidingstruc op aarde: `Eet toch van deze vrucht, dan zul je zijn als God.' Het is een truc die positie en aanzien in het vooruitzicht stelt langs de weg van de uiterlijkheid en de vorm. Die uiterlijkheid kun je zien, in advertenties en op de oprit bij grote huizen. Als je die hebt, wie vraagt er dan nog naar wat je bent?

Hingst heeft natuurlijk juist niet in een SUV gereden, integendeel, hij reed op een scooter, keurig met een helmpje op, toen hij werd doodgeschoten. Maar het lonely at the top-attribuut was wel op de scène, en in een goed stuk is over elk detail nagedacht. De SUV was als een laatste honend saluut: aan de top, daar zitten wij, niet jij. Hingst had omhoog gereikt, naar prachtige vruchten van uiterlijk schoon. Hij deed het met zijn vastgoeddeals en met zijn net iets te slimme fiscale constructies, in landen en met rechtspersonen waar je niet te veel over moest vragen. De eerste kleine transactie ging goed, die bracht geld op, ook voor hem, en hij voelde de top dichterbij komen. Wie met hockey in het Gooi is opgegroeid, wil zelf ooit ook een oprit met een SUV. Zo werden de transacties groter, talrijker en riskanter, en raakte hij meer en meer gecompromitteerd.

Het ging goed tot het fout ging. Dat was een paar maanden geleden, toen bij een politie-inval allerlei belastende dingen naar boven kwamen. Hij liet zich als advocaat uitschrijven en vermoedde wellicht al dat niet de top maar de afgrond in zicht was. Hij had nog een afspraak gemaakt om in een tv-interview zijn verhaal te vertellen, maar de dag ervoor was hij dood.

`But hey, that's why you go there.' Dat is de stem van de uitdager, die probeert iemand iets te laten doen dat niet bij hem hoort. In zijn milde vorm is het als `grote jongens huilen niet'; de gevaarlijke variant is `dat durf je vast wel'. In beide gevallen staat de vorm van de uitspraak haaks op zijn inhoud. Hij zegt `jij bent vast groot', maar wie ernaar luistert, maakt zich manipuleerbaar en klein. Hingst was nog niet een heel ervaren advocaat, zegt een vroegere kantoorgenoot van hem, maar hij had wel zware cliënten. ,,Dat trekt een zware wissel op je, als advocaat en als persoon.'' De kleinen zijn het gemakkelijkst om te trekken.

Het klassieke treurspel wil de toeschouwer laten schrikken en doen beseffen dat het vertoonde ook hem zou of had kunnen gebeuren. In dat opzicht hoort de tragedie van Evert Hingst ons niet onberoerd te laten. Met het oog op onszelf, of de generatie van onze kinderen, hardwerkende jonge mensen in sectoren als advocatuur, accountancy, vastgoed, notariaat of financiële dienstverlening. Sectoren waar veel geld omgaat en de verlokkingen van de top en de sluipwegen erheen het prikkelendst openliggen. Daarbij is het meestal niet de verleiding van macht en roem die iemand ertoe brengt ongemerkt een klein hapje van een verboden vrucht te nemen. Niemand wil opzettelijk met een lonely at the top-gezicht door de PC Hooftstraat. Waar we het gemakkelijkst voor vallen is het verlangen naar aanzien en erkenning, voor onszelf in de parkeerkelder van de zaak, en op het schoolplein voor onze kinderen. Het is vaak een vorm van liefde, hoe verkeerd begrepen soms ook. Daar doe je veel voor, te veel soms. Faust verkocht zijn ziel; Hingst betaalde met zijn leven.