Horen, zien en zwijgen

,,Ik hoor het wel, maar ik luister niet.'' Met die woorden pareerde wijlen Wim Duisenberg, destijds president van de Europese Centrale Bank, vier jaar geleden de druk van diverse Europese regeringsleiders en ministers van Financiën om de rente te verlagen. Duisenbergs credo is voor de bankiers in Frankfurt ook nu de beste manier om te reageren op de pressie die maandag door de Europese ministers is uitgeoefend op de huidige ECB-president Jean-Claude Trichet. Ditmaal gaat het om de vraag of en wanneer de rente moet worden opgeschroefd. Het voornaamste tarief van de centrale bank staat al meer dan twee jaar op het zeer lage niveau van 2 procent. Dat was noodzakelijk: de inflatie in de eurozone was laag genoeg om een dergelijke bescheiden rente mogelijk te maken. Een herstel van de milde, maar langdurige laagconjunctuur die volgde op het uiteenspatten van de zeepbel van eind jaren negentig, was gebaat bij een stimulerend monetair beleid.

Sinds de energieprijzen dit jaar zo fors gestegen zijn, neemt het risico van een hogere inflatie toe. Volgens de laatste meting bedraagt het tempo van de geldontwaarding in de eurozone al 2,5 procent. Dat is veel hoger dan de maximaal 2 procent waar de ECB naar streeft. Zonder de prijzen van voeding en energie mee te rekenen bedraagt de `kerninflatie' slechts 1,5 procent, en dat is geen reden tot zorg. De kans bestaat evenwel dat de hogere energieprijzen op termijn leiden tot een algemene prijsstijging. Zeker als de economische activiteit in de eurozone in de tussentijd toeneemt. Bovendien groeit de kredietverlening, en daarmee de geldhoeveelheid, in de eurozone nog steeds bijna tweemaal zo snel als de centrale bankiers gezond vinden. Ook daar speelt een inflatierisico. De ECB heeft laten doorschemeren de rente te willen verhogen, maar wel te wachten op meer bewijs van doorzettend economisch herstel. Dat is onder de huidige omstandigheden de beste houding.

Politieke druk van de ministers van Financiën is daarbij niet nodig. Het werkt zelfs averechts. Een centrale bank die nu wacht met het verhogen van de rente laadt de verdenking op zich geluisterd te hebben naar politieke druk. Een centrale bank die de rente nu juist wel verhoogt, maakt de indruk zijn onafhankelijkheid koste wat kost te hebben willen benadrukken.

Omdat het renteverschil tussen Europa en de Verenigde Staten op dit moment op de valutamarkt een leidraad is voor de wisselkoers van de euro, drukt een mogelijk uitstel van een rentestap van de ECB bovendien de koers van de euro. De ironie is dat juist die verzwakking van de euro een renteverhoging later noodzakelijker kan maken. De euro staat toch al onder druk door de rellen in Frankrijk, zoals de munt eerder dit jaar ook leed onder het Franse en Nederlandse `nee' tegen de Europese grondwet.

Het is om diverse redenen dus hoogst ongelukkig dat de ministers maandag hun zelfbeheersing hebben verloren. Dat zij dit lieten gebeuren, zegt veel over de losse moraal die de Europese integratie de laatste tijd in toenemende mate kenmerkt. Het beïnvloeden van de eigen centrale bank is een gevaarlijk spel.