`Hier is nog ouderwets gevoel voor hiërarchie'

Leerboeken voor de havo en gebruiksaanwijzingen van Philips rollen van de drukpers bij de Nederlandse drukker Uniprint, die in Hongarije van de lage lonen profiteert.

Aan het eind van de 168 meter lange productiehal staat een Hongaar in blauwe overall gebogen over een stapel Nederlands drukwerk. ,,De wereld heeft de Islam hard nodig'', vermeldt het voorblad van de educatieve publicatie van een islamitische uitgeverij uit Nederland. Even verderop staan kolossale papierrollen met het opschrift 'Belastingpapier Geel'.

Voor de 110 Hongaarse werknemers in de hal is het drukwerk dat dagelijks door hun vingers gaat abacadabra. Maar wat doet het er toe? ,,Wat we hier doen is hoofdzakelijk eenvoudig volumewerk'', zegt Lammert van der Velde, bedrijfsleider van de drukkerij van Uniprint in de Hongaarse provinciestad Székesfehérvár. ,,Wat in Nederland niet langer rendabel is, doen we hier, vanwege de lage loonkosten.''

Aan de rand van de oude Hongaarse bisschopsstad heeft Uniprint op een oppervlakte van 3.600 vierkante meter in een paar jaar een drukkerij-binderij opgebouwd. Een gigantische rotatiepers van Heidelberg staat te loeien. Jonge Hongaarse vrouwen staan langs een vouwmachine waarover in hoog tempo gebruiksaanwijzingen van een Philips dvd-speler worden gejaagd. De lunchtijd zit er net op, de lucht van pörkölt, een Hongaarse stoofpot, overheerst.

Hij was net 28 toen Groninger Lammert van der Velde hier vorig jaar begon. Lts, mts, hts en twee jaar ervaring in de Nederlandse grafische industrie op zak. Van der Velde zegt ondanks zijn jeugdige leeftijd geen problemen te hebben met zijn rol als manager. ,,In de productiehal zijn ze hier nog ouderwets gevoelig voor hiërarchie. Sommigen durven me amper recht in de ogen te kijken.''

Uniprint Hongarije werd vier jaar geleden opgericht door moederbedrijf Giethoorn Media Groep uit Meppel, dat daarmee adequaat reageerde op de nieuwe strategie van hun belangrijkste klant Philips. Giethoorn drukt al jaren alle handleidingen bij de consumentenelektronica van Philips.

Al sinds 1994 is Philips aanwezig in Hongarije, waar tegen relatief lage loonkosten een groot deel van de productie van videorecorders, tv's en lcd-schermen plaatsvindt. In 2000 liet Philips doorschemeren in de toekomst ook het drukwerk tegen scherpere prijzen te willen inkopen. Als dat niet langer bij de Giethoorn Media Groep kon, dan maar bij een Hongaarse drukker. ,,Take it or leave it, was de boodschap'', zegt Van der Velde. ,,Óf we zouden Philips als grote klant verliezen, óf we moesten ze naar het Hongaarse Székesfehérvár achterna reizen. Dat laatste hebben we gedaan. Uniprint Hongarije is er speciaal voor in de steigers gezet.''

Druk- en bindmachines werden naar Hongarije gehaald en in die eerste jaren werd er een Hongaarse manager aangesteld. Met Philips op steenworp afstand was een groot deel van de omzet (90 procent) gegarandeerd. Verder waren er van begin af aan ook opdrachten van Nederlandse educatieve uitgeverijen zoals Malmberg waarvoor Uniprint havo-leerboeken (Klar! – Duits voor de tweede fase) maakt.

Drie jaar na de start kwam de kater: de interne organisatie bleek een fiasco. ,,Het was tranen met tuiten'', zegt Van der Velde, die in 2004 werd uitgezonden om de bedrijfsleiding over te nemen.

De Hongaarse manager was eerder gezegd: ,,U krijgt alle vrijheid om er een succes van te maken.'' Maar in Giethoorn hadden ze zich niet gerealiseerd dat Hongaren altijd precies doen wat je zegt. ,,Het gevolg was dat de bedrijfsleider zijn opdracht iets te letterlijk had opgevat en de vrijheid nam om slechts één dag per week op de zaak te verschijnen.''

Tegelijk met het aantreden van Van der Velde bleek hoe kwetsbaar de relatie is met Philips, dat alweer bezig is met de afbouw van zijn Hongaarse activiteiten. Een deel van de productie van Philips in Székesfehérvár werd in 2001 al naar Azië overgeheveld.

Reist Uniprint Philips straks opnieuw achterna? Van der Velde: ,,Ik verwacht dat Philips binnen twee jaar hier de tent sluit. Maar wij blijven. We investeren in het aantrekken van nieuwe klanten om het omzetverlies op te vangen. We hebben dit jaar het Groene Boekje hier gemaakt. We zijn in gesprek met de Hongaarse uitgeeftak van Wolters-Noordhoff en ik heb net de Oor Popencyclopedie als opdracht binnengehaald. Daar gaan we 17.000 stuks van drukken.''

Hongaarse klanten heeft UniPrint nog niet in het vizier. Van der Velde is sowieso niet optimistisch over de potentie van de Hongaarse economie. ,,Hongaren zijn niet pro-actief genoeg.''

Hongarije (10 miljoen inwoners, werkloosheid 5,7 procent) heeft met ruim 4 procent nog altijd een hogere economische groei dan het gemiddelde van 2,2 procent in de vijftien `oude' EU-lidstaten. Dat is vooral te danken aan investeringen van buitenlandse bedrijven in het land. Maar de sterke afhankelijkheid van die buitenlandse investeerders wreekt zich nu mullinationals al verder oostwaarts gaan rondkijken, zoals in EU-kandidaten Roemenië en Bulgarije. Vergeleken bij die landen is Hongarije duur geworden.

Toch lijkt er van onrust bij de Hongaren nauwelijks sprake, zegt Van der Velde, die zich verbaast over die mentaliteit. ,,Kennelijk accepteren Hongaren hun afhankelijke positie.''

Over de toekomst van Uniprint Hongarije denkt hij in pragmatische termen. ,,Dat we het werk deels hier naartoe overhevelen is een manier van overleven. Zou je dat tegen de huidige kosten in Nederland moeten blijven doen, dan gaat de grafische sector in Nederland ten onder.'' Maar Van der Velde pleit er wel voor dat het specialistische werk, zoals jaarverslagen, in Nederland blijft. ,,Al is het alleen maar omdat ik zelf bij terugkeer graag nog een baan in Nederland wil hebben.''

Dit is het tweede deel in een serie over Nederlandse bedrijven in Oost-Europa. Het eerste deel verscheen op 3 november en staat op www.nrc.nl.