Fundamentalisten in opmars

De verboden fundamentalistische Moslimbroederschap is een van de belangrijkste deelnemende partijen in de parlementsverkiezingen in Egypte. Vandaag heeft de eerste ronde plaats.

De fundamentalistische Moslimbroederschap, geboortehuis van de hedendaagse jihad-ideologie van Osama bin Laden en de zijnen, rukt langzaam maar zeker op in de Egyptische politiek. De parlementsverkiezingen die vandaag beginnen zijn voor de Broeders een belangrijk vehikel om weer verder te komen. Het ,,in bloed gedrenkte pad'' van het geweld dat hun door wijlen president Nasser opgehangen theoreticus Sayyid Qutb propageerde, werd officieel al in 1970 verlaten, toen wijlen president Sadat hun steun zocht tegen links, al is de verdenking van verborgen ondemocratische verlangens nooit helemaal verdwenen.

De parlementsverkiezingen worden gewonnen door president Hosni Mubaraks regerende Nationaal-Democratische Partij (NDP). Dat staat wel vast, ook al is het vandaag pas de eerste ronde en duren de verkiezingen voort tot in december. Het cliëntelisme viert nog hoogtij in grote delen van het land; hele dorpen en buurten geven per definitie hun stem aan de zittende macht in ruil voor gunsten. En verder zien de autoriteiten er traditioneel op toe dat de uitslag hun past. De vraag is hoeveel zetels de regering van plan is aan de Moslimbroederschap te gunnen. Het antwoord luidt: in elk geval meer dan nu het geval is.

De NDP bezet nu een comfortabele meerderheid van 85 procent van de 444 zetels in de Nationale Assemblee die op het spel staan – nog eens tien zetels worden door president Mubarak toegewezen; aan leden van minderheden met name. Ongeveer de helft van die 85 procent werd in 2000 rechtstreeks door NDP-kandidaten gewonnen; de rest door NDP-leden die niet officieel als kandidaat waren aangewezen, zich toch in de strijd hadden geworpen, waren gekozen en zich ten slotte weer bij de NDP hadden gevoegd. Een soortgelijke beweging wordt nu ook weer verwacht.

Het restantje zetels is in handen van de officiële oppositiepartijen en van 17 onafhankelijken die in werkelijkheid aanhangers van de Moslimbroederschap zijn. De Moslimbroederschap is sinds 1948 verboden, toen ze premier Mahmoud al-Nokrashy vermoordde, en langs deze weg is ze toch in het parlement vertegenwoordigd.

Maar tijden veranderen, een beetje. Om de Amerikaanse regering een plezier te doen, die tegenwoordig democratie in de Arabische wereld propageert, heeft Mubarak afgelopen zomer al echte presidentsverkiezingen met meer kandidaten toegestaan. Hij won die met 88,6 procent van de stemmen, wat toch een kleine tien procent minder was dan normaal. Bovendien mocht voor het eerst kritiek worden geleverd op zijn beleid. In de campagne voor deze parlementsverkiezingen heeft de oppositie ook meer ruimte gekregen dan vroeger de gewoonte was.

De kleine oppositiepartijen – liberalen, nasseristen en andere linksen – die al in het parlement zijn vertegenwoordigd, weten dat ze kleine partijen blijven, ongeacht of er met de stemmen wordt geknoeid. Voor hen is het belangrijk ten minste vijf procent van de stemmen te veroveren: alleen leiders van legale partijen die die drempel halen mogen zich bij de volgende presidentsverkiezingen in 2011 kandidaat stellen. Potentieel heel interessant omdat men ervan denkt te kunnen uitgaan dat Mubarak (77) dan voor het eerst in 30 jaar niet meer meedoet.

Zoals het er nu voorstaat mag de Moslimbroederschap in 2011 géén presidentskandidaat stellen. Ze is immers geen legale politieke partij. Maar daarin moeten deze verkiezingen verandering brengen. Als hun beweging nu 50 tot 70 zetels bemachtigt, zo redeneren de Broeders, wordt het moeilijk voor de regering het verbod – van religieuze partijen in het algemeen, die de maatschappij maar zouden verdelen – te handhaven.

De omstandigheden waren dit keer ook voor de Broeders een stuk makkelijker dan vroeger. Voor het eerst mocht de Moslimbroederschap bijvoorbeeld Moslimbroederschap heten – vroeger moesten haar kandidaten zich manifesteren als aanhangers van de `islamitische trend' – en dit keer was ook haar leus `de islam is de oplossing' overal te zien. En in plaats van de gebruikelijke arrestaties onder haar aanhangers werden gevangen Moslimbroeders juist vrijgelaten.

Toch blijven leiders van de organisatie heel voorzichtig. De Moslimbroederschap heeft maar 150 `onafhankelijke' kandidaten gepresenteerd. Ze had in alle 444 districten met kandidaten kunnen komen, aldus topleider Mohamed Mahdi Akef zaterdag tegen de Arabische krant Al-Hayat, maar ,,we wilden de NDP niet provoceren''. Hij zei ook te hopen dat als de Broederschap in de eerste ronde van vandaag goede resultaten boekt, dat de autoriteiten niet zal verleiden terug te keren naar de ,,oude veiligheidsmethoden'' om te verhinderen dat de organisatie in de volgende ronden meer zetels wint.

Hoeveel steun de Moslimbroederschap intussen bij de bevolking geniet, is onbekend. Geloven de Egyptenaren massaal dat de `islam de oplossing' is? Of kijken ze door ,,de emotionele leuzen over de hemel'' (commentaar in de overheidskrant Al-Ahram) heen en verlangen ze meer aardse economische plannen? Gezien de vroegere ervaringen met verkiezingsfraude zullen weinigen de verkiezingsuitslag als betrouwbare graadmeter beschouwen.