Stel onderwijs niet steeds gelijk aan `de staat'

In zijn reactie op Paul Scheffer noemt Wim Klever het bijzonder onderwijs ,,het levende bewijs dat de zo gevierde scheiding van kerk en staat een belachelijke en zeer misleidende fictie is''. Deze stelling is kort door de bocht. Het bijzonder onderwijs is alleen een schending van de scheiding van kerk en staat indien men onderwijs gelijkstelt aan `de staat'. Maar men kan opvoeding en onderwijs ook beschouwen als een relatief autonome sfeer, los van de staat, waarbij burgers in hun rol van ouders en opvoeders een belangrijke stem hebben in de vormgeving en inrichting daarvan. Dan is het bijzonder onderwijs ineens een uitstekend voorbeeld van de scheiding van kerk en staat.

Klever lijkt niet te beseffen dat de scheiding van kerk en staat in zeker drie opzichten een omstreden beginsel is. Historisch gesproken heeft zij het karakter van een compromis: de kerk zal zich onthouden van pogingen zich de staatsmacht toe te eigenen, maar omgekeerd zal de staat niet bepalen wat de juiste religie is. Ten tweede, in vergelijkend opzicht blijkt dat de meeste westerse democratieën wel een vorm van scheiding en kerk en staat kennen, maar deze nogal verschillend hebben vormgegeven. Zo kent men in Frankrijk het streven naar een `neutrale' (lees: seculiere) publieke ruimte, wordt in de VS de nadruk gelegd op vooral de vrijheid van religieuze opvattingen en praktijken, en staat in Nederland met name het idee van gelijke behandeling van religies centraal. En ten slotte, in politiek theoretisch opzicht zijn er nog tal van discussie en meningsverschillen mogelijk. Zoals de vraag of het onderwijs tot `de staat' moet worden gerekend of juist niet.

Klever beroept zich op een eenzijdige en Franse opvatting van de scheiding van kerk en staat, waarbij hij een ruime opvatting heeft over de reikwijdte van de staat. Nu mag iedereen natuurlijk de interpretatie verdedigen die hij de juiste acht. Dat is dan echter een politieke keuze, en niet logische gevolgtrekking van de `het beginsel' van de scheiding van kerk en staat.