Kinderen krijgen is persoonlijke zaak

De stroom van reacties op mijn artikel (Opiniepagina, 27 oktober) over bijstandsmoeders, positief én negatief maar meestal heftig, geeft aan dat hier een gevoelig punt werd geraakt. Wat ligt zo gevoelig?

Enkele briefschrijvers meenden dat de generaliserende kop `Bijstandsmoeders zijn dom en lui', die de redactie boven het stuk zette, de lading niet dekte.

Zij hebben gelijk. Ik analyseerde de `gemoedsrust' van drie gezonde vrouwen die welbewust hun baan hadden opgezegd en het, toen hun huwelijk stukliep, vanzelfsprekend vonden dat de samenleving het kostwinnerschap overnam. Het ging me om dat eten van twee walletjes. Het vanzelfsprekend aanspraak-maken-op is overigens een tijdverschijnsel zie de geprivatiseerde directeuren die na ernstige fouten toch een gouden handdruk innen.

Maar we worden via de bijstandsmoeders ook geconfronteerd met resten van de aloude Nederlandse moederschapsideologie. Die ideologie had confessionele wortels (kinderen kwamen van God) maar verspreidde zich ook over andere zuilen. Dezelfde rooms-katholieke minister van Sociale Zaken Romme die eind jaren dertig gehuwde vrouwen alle arbeid buitenshuis wilde verbieden (op schoonmaakwerk na), bedacht ook de kinderbijslag in lijn met het manlijk kostwinnerschap werd deze toeslag aan vaders uitgekeerd; weduwen, gescheiden en ongehuwde moeders kregen geen cent.

Hoewel Rommes arbeidsverbod er na feministisch protest niet doorkwam (maar voor ambtenaressen wel), werd gehuwde vrouwen in de jaren vijftig en zestig het betaald werken moreel, praktisch en financieel tegengemaakt; dat de man de kost verdiende werd van staatswege op allerlei manieren gesubsidieerd. Kinderbijslag kreeg de man vanaf het derde kind en voor een tiende was de `fokpremie' (zoals de vroegere socialisten zeiden) aanmerkelijk hoger dan voor eerdere spruiten. De sporen van deze inmiddels gematigde regelingen zien we onder meer terug in het deeltijdwerken.

Toen eind 1999 voor het eerst werd geopperd dat ook bijstandsmoeders konden solliciteren, stak een storm van protest op. Vooral ter linkerzijde. De FNV reageerde met een furie alsof die moeders het werken verboden werd. De SP wil bijstandsmoeders thuis houden zolang hun kinderen leerplichtig zijn wat allemaal suggereert dat niet-werkende moeders betere moeders zijn en dat bijstandsmoederschap een soort invaliditeit is.

God is inmiddels vervangen door `samenleving'. De maatschappij heeft kinderen nodig, aldus enkele ingezondenbriefschrijvers. Inderdaad hoort de samenleving via onderwijs, opvang en gezondheidszorg goed voor haar jeugd te zorgen en is goed ouderschap een maatschappelijk belang. Toch voert de noodzaak-redenering naar een precair debat.Want op wereldschaal heerst overbevolking en rond 1970 werd ook Nederland te vol geacht.

Een boete of verbod op kinderen is nooit ingesteld. Gelukkig maar. Kinderen krijgen hoort een persoonlijke beslissing te zijn. En is het ook. Niemand baart omwille van de samenleving. Een salaris voor het grootbrengen van kinderen introduceert de selectiemechanismen die horen bij een betaalde baan: diploma's, solliciteren, functioneringsgesprek, eventueel ontslag. Dat leidt tot gruwelen. Dan maar liever werken, dunkt mij. Verantwoordelijkheid is de prijs die wij (m/v) betalen voor onze vrijheid.

Dr. Jolande Withuis is socioloog en columnist van Opzij.

www.nrc.nl/opinie : artikel Withuis en reacties