Een begin van ons afscheid van olie

De wereld moet energie besparen en serieuzer kijken naar alternatieven voor olie en gas. Aan deze brandstoffen ontstaat de komende 25 jaar waarschijnlijk een tekort, aldus het gerenomeerde Internationaal Energie Agenschap in Parijs.

Het was een zorgwekkend bericht, gisteren, van het Internationaal Energie Agentschap (IEA) in Parijs. De komende kwart eeuw moeten landen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika jaarlijks 56 miljard dollar (47 miljard euro) extra investeren in het vinden, oppompen en verwerken van olie en gas.

Alleen bij zo'n omvangrijke investering kan de wereldwijd groeiende honger naar fossiele brandstoffen de komende decennia worden gestild. Maar het gezaghebbende IEA uitte gisteren in zijn rapport World Energy Outlook 2005 ernstige twijfels over de haalbaarheid van die investeringen. ,,Ik zie het niet gebeuren'', zei econoom Noé van Hulst, directeur lange-termijn-strategie bij het IEA. Hij lichtte het rapport toe op het ministerie van Economische Zaken in Den Haag.

Waarom moeten juist het Midden-Oosten en Noord-Afrika zoveel investeren?

,,Omdat daar veruit de meeste olie en gas in de grond zit. Tweederde van de wereldwijd bewezen reserves bevindt zich in deze regio, dat is een geologisch feit. De gebieden zijn daarom essentieel voor de toekomstige energievoorziening. Nu al leveren ze eenderde van alle olie en gas die de wereld verbruikt. Dat aandeel kan tot bijna de helft stijgen in 2030, mits ze voldoende investeren.''

Maar u denkt dat deze landen dat niet zullen doen. Waarom niet?

,,Ze hebben de afgelopen tien jaar slechts de helft geïnvesteerd van wat nu nodig is. Misschien willen ze de olie en het gas langer in de grond laten zitten, zodat ze er ook langer van kunnen profiteren. Het kan ook zijn dat ze de enorme olie-opbrengsten liever in andere dingen investeren: onderwijs, nieuwe banen. Het zijn economieën waar de bevolking relatief jong is en snel groeit. Daarnaast willen ze ook zelfvoorzienend worden qua voedsel en hebben forse investeringen nodig in landbouw, bijvoorbeeld om water te ontzilten en om nieuwe irrigatiewerken te bouwen.

Een andere mogelijkheid is dat de overheden bang zijn voor een herhaling van de jaren tachtig, na de oliecrises. Toen hebben ze eigenlijk teveel geïnvesteerd in het opvoeren van de productie, met als gevolg dat er overcapaciteit ontstond en de olieprijzen in de jaren negentig erg laag waren.

Er wordt ook wel eens gezegd dat ze niet de technologie hebben om de productie op te voeren. Maar dat is onzin. Het Saoedische staatsbedrijf Saudi Aramco bezit de modernste technieken. Zijn computercapaciteit is vijf keer zo groot als die van de NASA. Aanhangers van de peak oil theorie, die stelt dat de maximale olieproductie binnen enkele jaren is bereikt, hebben ongelijk.''

Kan het buitenland niet een deel van de investeringen op zich nemen? Energiemaatschappijen als Shell en BP staan vast te springen om in het Midden-Oosten te mogen exploreren.

,,Dat laten de landen amper toe. De overheden willen hun velden in eigen hand houden, omdat hun economieën zo afhankelijk zijn van de inkomsten uit de olie- en gasexport. Als ze anderen toelaten kunnen er problemen ontstaan met eigendomsverhoudingen.''

Volgens critici zijn de reserves in het Midden-Oosten veel minder groot dan de landen zelf beweren. Wat de precieze voorraden zijn is staatsgeheim. Wat vindt u van die geluiden?

,,Wij hebben nu voor het eerst de tweehonderd grootste olie- en gasvelden in het Midden-Oosten en Afrika nauwkeurig geanalyseerd. Met hulp van veel experts van oliemaatschappijen en van servicebedrijven die in deze gebieden werken, zoals het Franse Schlumberger. Wij kunnen uit die analyse geen enkel probleem afleiden als zouden de landen hun capaciteit niet verder op kunnen voeren. Ze kunnen het wel, de vraag is of ze het ook doen. Wij houden er nu meer rekening mee dat ze dat dus niet doen.''

Wat betekent dat voor de westere wereld?

,,We zullen echt meer energie moeten gaan besparen. Er zijn mogelijkheden genoeg. De auto wat vaker laten staan. Of als je toch gaat rijden, wat minder hard. Boven de 100 kilometer per uur verbruikt een auto verhoudingsgewijs veel meer benzine, en stoot hij ook meer van het broeikasgas CO2 uit. Overheden kunnen verder hogere belastingen heffen op die benzineslurpende, CO2-brakende terreinwagens, of de verkoop van hybride-auto's stimuleren.

Fabrikanten kunnen banden maken met een lagere wegweerstand, of motoren met een betere en zuinigere versnellingsbak. We zullen ook meer moeten investeren in alternatieven. Die liggen dan wel vooral op het gebied van elektriciteit. Daar kun je windturbines, waterkracht, biomassa en kernenergie, voor inzetten. Voor olie ligt het moeilijker. Die brandstof wordt vooral toegepast in de transportsector. Daar heb je nu eigenlijk alleen relatief dure biobrandstoffen als alternatief. Daarom is besparen hier zo belangrijk.''

Volgens het IEA is er tot 2030 wereldwijd een investering van 14,4 biljoen euro nodig om aan de groeiende energievraag te voldoen. Wie moet dat betalen?

,,Vooral de westerse landen. En Azië, en dan met name China. Het heeft trouwens niet zozeer met olie te maken, maar met stroom. Van die 14 biljoen euro gaat meer dan 60 procent naar het vervangen van oude elektriciteitscentrales, het bouwen van nieuwe centrales, en de aanleg van transmissiestations en hoogspanningsleidingen.''

Ook al zijn we zuiniger, en investeren we in alternatieven, dan stijgt de uitstoot van CO2 tot 2030 toch fors. Heeft het wel zin?

,,Jazeker. We besparen de hoeveelheid CO2 die de Verenigde Staten en Canada gezamenlijk uitstoten, vergeleken met het scenario waarin we gewoon doorgaan zoals we nu doen. Dat is geen peanuts. Bovendien maken we zo een begin aan ons afscheid van olie.''