Doorbraak in overleg over Duitse coalitie

Op hun weg naar de vorming van een grote coalitie bereikten de Duitse sociaal-democraten en christen-democraten gisteren een doorbraak over een van hun belangrijkste `pijnpunten'.

In de onderhandelingen over een grote coalitie hebben SPD en CDU/CSU een belangrijke doorbraak bereikt. Het stroperige Duitse federale stelsel, een handicap bij efficiënt bestuur, wordt gereviseerd.

In de Duitse federatie is de macht verdeeld tussen zestien deelstaten en de centrale overheid. Spreiding van macht biedt voordelen: alleenheerschappij is ondenkbaar en regionaal bestuur overbrugt de kloof tussen burger en overheid.

In de praktijk houden de verschillende organen elkaar echter in een wurggreep. De bevoegdheden tussen de verschillende bestuursniveaus zijn niet helder verdeeld. Bovendien kan eenvoudig een patstelling ontstaan als de Bondsdag, en daarmee de Bondsregering, een andere politieke kleur heeft dan de Bondsraad, de parlementaire kamer waarin de deelstaten vertegenwoordigd zijn.

Zo was de bewegingsruimte van SPD-kanselier Schröder beperkt omdat de oppositie van christen-democraten en liberalen in de Bondsraad, waar ze een meerderheid heeft, een deel van de besluiten van de regering kon blokkeren.

Duitse besluitvorming is mede daarom moeizaam en traag. Het onoverzichtelijke federalisme is dan ook een van de redenen dat hervorming van de Duitse verzorgingsstaat niet van de grond komt. De luxueuze, maar onbetaalbare sociale voorzieningen op hun beurt remmen, volgens menig econoom, de economische groei.

Eind 2004 leed een poging de federatie te ontvlechten op het laatste moment schipbreuk. Toen ging het om een bescheiden revisie. Aan het aantal deelstaten werd niet getornd, ook al vinden velen dat een kleine stadsstaat als Bremen geen bestaansrecht heeft. Destijds werden bovendien de gecompliceerde, maar cruciale financiële verhoudingen tussen de deelstaten en de bond buiten beschouwing gelaten.

Ook nu hebben de partijen gekozen voor een bescheiden operatie en zich beperkt tot een nieuwe afbakening van bevoegdheden. Federatie en deelstaten kunnen zo sneller beslissen. De federatie krijgt veel meer zeggenschap over milieubeleid, terwijl de deelstaten meer zeggenschap krijgen over het hoger onderwijs. De federale recherche (Bundeskriminalamt) krijgt meer bevoegdheden bij de bestrijding van het terrorisme. Nu spelen ook de regionale recherches daarin een grote rol.

De Bondsraad krijgt op minder terreinen medezeggenschap, waardoor de regering meer armslag heeft. Nu heeft de Bondsdag nog invloed op zestig procent van de wetgeving, straks is dat nog maar 35 tot 40 procent. In ruil daarvoor krijgen de deelstaten meer zeggenschap over wetgeving die hun financiën betreffen. Daartoe wordt een hele trits bevoegdheden van de bond overgedragen aan de deelstaten, onder ander de betaling van ambtenaren en de winkelsluitingswet. Het zal overigens nog zeker een jaar duren voordat de hervorming van het federale stelsel in wetgeving is verankerd.

Christen-democraten en sociaal-democraten zijn deze week aan de eindspurt in de onderhandelingen begonnen, die komende weekeinde afgerond moeten zijn. Op maandag begint het partijcongres van de SPD, dat het akkoord moet goedkeuren.

In cruciale financiële dossiers liggen de standpunten echter nog ver uit elkaar. Wel tekent zich voor burgers een belastingverhoging af en zullen de belastingen voor het bedrijfsleven vermoedelijk dalen. Ook is men al overeengekomen de pensioenleeftijd van 2012 stapsgewijs te verhogen van 65 tot 67. Een ingrijpende hervorming van de financiering van de gezondheidszorg wordt vermoedelijk op de lange baan geschoven.