De `Child-Scare Industry'

Angst van consumenten schept kansen voor de industrie. Beveilig en bescherm wat u dierbaar is, is de slogan waarmee huis, tuin en kind tegen de boze buitenwereld worden verdedigd.

Peter Roger, projectmanager van KPN, staat bij de ingang van Artis en zegt: ,,Ouders kunnen nu zelf beslissen of ze meer contact willen met hun kind of niet''. Een tiental ouders drukt driftig op de knopjes van een mobiele telefoon om hun kind te lokaliseren. Een groepje journalisten is met hun kinderen uitgenodigd om het nieuwste toestel van KPN uit te proberen: een kleurig telefoontje voor kinderen, waarmee je ,,makkelijk je kind kunt bereiken en volgen''. De telefoonaanbieder wil vooral uitstralen dat het niet om het zoveelste gadget gaat, maar een `hulpmiddel' om `makkelijk en leuk' contact te hebben met het kind, dat een steeds grotere actieradius krijgt.

Maar de kinderen die in Artis rondlopen met een `i-Kids'-mobieltje, zijn zoek. `Bob is niet gevonden' verschijnt in het schermpje van de ouder-telefoon. ,,Misschien zijn ze in het aquarium, de satellietverbinding werkt alleen buitenshuis'', oppert de KPN-voorlichter. Dus in een groot winkelcentrum werkt GPS (global positioning system) niet? ,,Nee, maar dan kun je natuurlijk altijd nog bellen'', zegt de voorlichter. Maar Bob, die vermoedelijk met de neus tegen de glazen tank van de zeepaardjes gedrukt staat, heeft per ongeluk het apparaatje uitgezet.

KPN komt niet als eerste met een kindermobiel, eind vorig jaar was daar al de Foony (70 euro), in Nederland verkocht via de importeur Telecom Center Nederland bv. De verkoop ging aanvankelijk goed, maar zakte na enkele maanden in toen uit een Brits onderzoek bleek dat de straling van de telefoon slecht zou zijn voor onvolgroeide kinderhersens. Sommige winkels haalden de Foony uit de schappen. De Nederlandse Gezondheidsraad oordeelde later dat er voor schade geen concrete aanwijzingen zijn. Dus de Foony ligt weer in de winkels en Sarlet kwam begin vorige maand met Buddy Bear Bo, een prepaid mobiel zonder schermpje, van pluche in de vorm van een beertje (130 euro). De eind vorige maand geïntroduceerde i-Kids (129 euro) is vormgegeven als een computerfiguurtje, met opvallende hoorntjes en verkrijgbaar in de kleuren paars/groen of violet/blauw. ,,Kinderen in de `magische fase' van 6 tot 9 jaar vinden dat nog best stoer'', zegt KPN-marketing manager Erik Gräve.

Alle mobiels zijn eenvoudig te bedienen. Geen overbodige knopjes, alleen aan/uit, een alarmknop en vier of vijf sneltoetsen. Zo kunnen de kinderen niet met vriendjes en vriendinnetjes maar wel met vier of vijf voorgeprogrammeerde nummers bellen (papa, mama, opa en oma, de buurvrouw of de oppas). Als het kind de alarmknop indrukt, belt de telefoon eerst de ouders. Als die niet opnemen, wordt doorgeschakeld naar de Alert-Helpdesk, die vierentwintig uur per dag bereikbaar is. De helpdeks-medewerker probeert via de telefoon te helpen, belt eventueel andere familieleden en schakelt in geval van uiterste nood de politie in. Bij de i-Kids moeten een `hip draagkoord' om de nek en twee spelletjes voorkomen dat het kind het telefoontje in een hoek gooit. Want de `zoek en vind'-functie van het mobieltje is hartstikke handig, maar ,,je moet 'm niet afdoen'', zegt Gräve.

De telecombedrijven spelen met hun kindertelefoons handig in op de angst van ouders hun kinderen kwijt te raken. Scarlet zei bij de de introductie van Buddy Bear Bo dat het telefoontje helpt ,,een stukje veiligheid voor ouders te creëren''. Zowel de Buddy Bear Bo als de i-Kidsmobiel heeft een babyfoonfunctie: die wordt geactiveerd als het kind gebeld wordt, maar niet opneemt. Als ouder kun je dan hopelijk horen wat het kind uitspookt.

Alleen kinderen met een i-Kidsmobiel zijn door middel van GPS te traceren. Om gebruik te maken van de GPS-functie moeten ouders dan wel een abonnement afsluiten voor 15 euro per maand. Het mobieltje geeft elke tien minuten een signaal naar een satelliet. Op een beveiligde website (of via i-mode op de mobiele telefoon van de ouder) kan de route van het kind worden gevolgd. Dat lukt niet als je kind ergens binnen rondloopt, wel is de laatste GPS-melding vóór het kind een woning in ging, zichtbaar. Ook handig is de mogelijkheid om een `veilige zone' in te stellen. Op de internetpagina van i-Kids kun je bijvoorbeeld aangeven tot hoe ver je kind mag buitenspelen: niet verder dan de hoek. Zodra de kleuter oversteekt, krijgt mama een sms-berichtje.

Gaat de drang van ouders om hun kinderen in de gaten te houden niet veel te ver? Bas Levering, pedagoog, onderzoeker aan de Universiteit Utrecht en auteur van het boekje `Dat komt vanzelf wel goed' vindt van wel. Natuurlijk, zegt Levering, is het voor ouders een prettig idee om altijd te weten waar hun kinderen zijn. Maar volgens hem stuiten we met de mobiele kindertelefoon op een ,,pedagogisch probleem'' want ,,opvoeders moeten kinderen juist leren om op eigen benen te staan. Ze moeten, vanaf een jaar of vijf, een eigen identiteit ontwikkelen. Daarvoor moeten kinderen af en toe ontsnappen aan de directe controle van de ouders. Het is zelfs essentieel dat ouders af en toe niet weten waar hun kinderen zijn.''

Maar is het zo erg als het kind even gebeld wordt met de vraag of het veilig is aangekomen? ,,Wat mij stoort'', zegt Levering, ,,is dat ouders hun eigen bezorgdheid tot criterium maken. `Als mijn kind niet belt, maak ík me ongerust'. Maar kinderen zijn er niet om hun ouders gerust te stellen. Ouders zijn er om hun kinderen gerust te stellen, en hen te leren vertrouwen te hebben in de wereld.'' Hij pauzeert even en zegt dan: ,,Angst is besmettelijk. Angstige ouders creëeren angstige kinderen.''

Levering zou ervoor willen pleiten de kinderen niet met mobiele telefoons uit te rusten, maar hen weerbaar te maken zodat ze zich staande kunnen houden in een soms onveilige wereld. Want, vindt hij, we leven niet meer in de jaren vijftig toen de moeders een beetje op álle kinderen in de buurt letten. Maar ouders worden wel vaak bezorgder gemaakt dan nodig. ,,In Nederland valt dat nog mee vergeleken met de VS waar kinderen met een helmpje op op een driewieler fietsen en portretjes van verdwenen kinderen op de melkpakken worden gedrukt. En de reclamejongens spelen handig op die angst in. Je bent straks bijna een ontaarde vader of moeder als je kind van vier jaar geen mobiel heeft.'' De ouders in Artis turen gespannen op hun geleende KPN-mobieltjes. `Zoek uw i-Kids' staat op het scherm van de mobiele telefoon. Een ronddraaiend bolletje geeft aan dat allerlei signalen, via satellieten en zendmasten, aan het werk zijn om de locatie van de `i-Kids' te bepalen. Het duurt wel erg lang, merkt een vader op. Er is iets mis. Het kleurige kindertelefoontje zou toch zoeken én vinden?

Dan maar gewoon bellen. Helaas, het toestelletje staat uit.

Gelukkig zijn de begeleiders van de Oppascentrale in Artis gewoon telefonisch bereikbaar. Eén telefoontje en de oppasstudenten brengen de kinderen weer terug naar de ingang van de dierentuin. De ouders kijken opgelucht.