Het beeld

Michel Houellebecq is de nachtmerrie van elke televisie-interviewer. In The Culture Show (BBC2) memoreerde Lawrence Pollard, zo'n reporter die de ingewikkelde wereld voor BBC-kijkers tot hapklare brokken kan reduceren, een paar sterke staaltjes van de Franse schrijver: hij zou bij interviews zijn weggelopen, een versierpoging hebben gedaan en zelfs een keer in slaap zijn gevallen. In ieder geval denkt hij net zo lang na over het antwoord als hem nodig lijkt.

Het gesprek tussen Pollard en Houellebecq, in de marge van een aan zijn werk gewijd symposium te Edinburgh, illustreerde de problematiek. De schrijver had helemaal geen zin om op gevatte wijze uit te weiden naar aanleiding van vragen als: ,,Bent u een vrouwenhater?'' of ,,Hoe verhouden de vertellers in uw boeken zich tot uzelf?''. Hij stak maar weer eens een sigaret op en mompelde wat. Vrijwillig onderwerpt een rebel als Houellebecq zich zeker niet aan de babbelnorm van de literaire marketing.

Een beschaafd populariserend programma als The Culture Show doet wel zijn uiterste best om een kijker die nog nooit van Houellebecq gehoord heeft, uit te leggen – voornamelijk door kort gemonteerde, tegenstrijdige citaten van literaire deskundigen – wat voor boeken hij schrijft. Voor die aanpak valt veel te zeggen, ook al is de zichtbaarheid van het misverstand tussen twee werelden nogal pijnlijk.

Dan de VPRO. Om te beginnen is dat ongeveer de enige publieke omroep in Nederland waar je als uitgever nog terechtkunt om publiciteit te genereren voor zoiets kijkcijferonvriendelijks als de nieuwe roman van Houellebecq. De VPRO dorst het maar liefst twee keer aan. Vorige week was Mogelijkheid van een eiland, de vertaling van La possibilité d'une île zowaar de uitsmijter van het nieuwe programma R.A.M De besprekers, een recensentenpanel à la Late Night Review (BBC). Eerst moest voorzitter Jan Eilander wel door een honend voorgelezen lang citaat, dat onbegrijpelijke woorden als ,,paradigma'' en ,,ontologisch'' bevatte, zich nadrukkelijk distantiëren van 's mans intellectualisme. Het panel (Maartje Somers, Hassnae Bouazza, Jan Pieter Ekker en Roel Bentz van den Berg) betoonde zich unaniem wel liefhebber van de schrijver, maar niet zo van dit boek. Voor veel toelichting was geen tijd, want Eilander moest ook nog uitleggen waarom hij de cd Watskeburt niet geschikt vond voor zijn elfjarige zoon.

Het andere uiterste was het item gisteren in R.A.M Magazine, waarin gedemonstreerd werd hoe je Houellebecq wel kunt interviewen. Gezeten op een boomstam in een treurig bos, hond Fox aan zijn voeten, hield de schrijver een monoloog van negen minuten, ontketend door de korte vraag: ,,Is stijl een manier van zien?''. De monoloog had meer consistentie dan op het eerste gezicht leek, en bevatte voor veel Nederlanders aanstootgevende blijken van eigendunk en belezenheid. De makers Erik Lieshout en Arno Hagers, die de vraag tevoren hadden voorgelegd, registreerden het zonder te monteren of zelfs maar de camera te laten bewegen. Voer voor liefhebbers, want waarom zou je op je knieën vallen voor een breed publiek als er toch geen hond meer kijkt? Houellebecq doet ook geen enkele concessie, en kijk eens hoe goed zijn boeken verkopen.