Deeltijdbanen zijn er nog niet in het leger

De strijdkrachten hebben moeite om personeel te trekken en moeten daarom ook vrouwen recruteren. Maar niet elke functie is voor vrouwen geschikt.

Het percentage vrouwen in het leger neemt sinds het begin van de jaren negentig gestaag toe. Niet uit ideologische motieven of politieke correctheid, maar op basis van zakelijke overwegingen. ,,Politici spreken liever van emancipatie, maar daar heeft het niks mee te maken'', zegt oud-generaal majoor Jan Willem Brinkman.

In 1989 viel de Berlijnse Muur, de `Koude Oorlog' was voorbij en Defensie moest het beleid aanpassen. Nederland ging deelnemen aan internationale vredesmissies. In 1996 werd de dienstplicht afgeschaft, waardoor Defensie ,,noodgedwongen'' ook onder de vrouwelijke beroepsbevolking moest gaan werven: men kon het zich niet meer veroorloven vrouwelijk potentieel links te laten liggen.

Ruim voordat politici besloten de dienstplicht af te schaffen, schreef Jan Willem Brinkman er al een notitie over. Daarin wees hij op mogelijke gevolgen voor de samenstelling van het leger. Afschaffing van de dienstplicht zou volgens hem de opmars van de vrouw in het leger betekenen.

Brinkman was te progressief voor het leger. Hij werd in 1996 korpschef van de Rotterdamse politie, maar stapte op na een conflict met burgemeester Bram Peper. Nu is hij interimmanager bij Boer & Croon Groep.

Brinkman noemt het ,,logisch'' dat het aandeel vrouwelijke militairen stijgt. In sectoren als logistiek, management, personeelsbeleid en de medische sector kunnen ze uitstekend functioneren, zegt hij. ,,Maar voor gevechtseenheden zijn vrouwen minder geschikt.''

Het Israëlische leger heeft gedrag laten onderzoeken binnen gemengde gevechtseenheden onder vijandelijk vuur. Wat bleek? In een instinctieve reflex ontfermden de mannelijke soldaten zich altijd manhaftig over gewonde vrouwelijke soldaten, ook als dat niet nodig was. Dat verzwakte de hele eenheid.

Ook PvdA-Kamerlid Angelien Eijsink maakt onderscheid tussen functies die wel en functies die minder geschikt zijn voor vrouwen. Eijsink voer in februari een weekje mee op de onderzeeboot Harer Majesteits Dolfijn. Na haar `stage' wist ze het zeker: ,,Het is geen goed plan om vrouwen te laten mee varen.'' Lange tijd bovenop elkaar zitten vereist aanpassing. ,,Het is niet bepaald een van-negen-tot-zes werkvloer. Je kunt niet even een kop koffie met elkaar gaan drinken als je ergens mee zit.'' Die onderzeeboten functioneren al prima, meent ze, dus er hoeft niet aan te worden gemorreld. ,,Over vroedmannen bestaat trouwens ook geen discussie. En niemand maakt zich er druk over dat alleen mannen zeecontainers schoonmaken. Dat willen wij vrouwen toch ook niet?''

Vandaag presenteert Eijsink namens de PvdA een plan voor aparte opleidingsbataljons voor vrouwen, omdat in gemengde bataljons de fysieke druk voor vrouwen vaak te hoog is. Daardoor haken de vrouwen voortijdig af. Ook zou er meer kinderopvang en deeltijdwerk voor vrouwen in het leger moeten komen.

Het PvdA-plan wordt aangeboden aan staatssecretaris Van der Knaap van Defensie. Om het leger voor vrouwen `aantrekkelijker' te maken, lanceerde deze vorig jaar het zogenoemde `Actieplan gender'. Bij Defensie werken bijna 70.000 mensen, waarvan 50.000 militairen en 20.000 burgers. Van het aantal militairen is 8,7 procent vrouw, bij de vrouwelijke burgermedewerkers 23 procent. In 2010 moeten deze percentages 12 respectievelijk 30 bedragen.

Om dit te realiseren, moet het aantal te werven vrouwen dertig procent worden. Dit wil Van der Knaap bewerkstelligen door een werkklimaat waarin vrouwen dezelfde carrièremogelijkheden hebben als mannen. De staatssecretaris staat dan ook positief tegenover de voorstellen van PvdA-Kamerlid Eijsink, waarin bovendien ook de militaire vakbond AFMP zich kan vinden. Eijsink en AFMP willen dat in 2010 zes van de 94 generaals vrouw zijn.