`Alexander, kerel, ga zo door. Onze steun heb je'

D66 moet brutaler worden, vinden de partijleden. Zij hadden afgelopen weekend meer waardering voor `het lef' van minister Pechtold dan voor de ferme uitspraken van partijleider Boris Dittrich.

D66 moet brutaler worden, vindt D66 zelf. Op het najaarscongres van de partij, afgelopen zaterdag in Delft, zei partijvoorzitter Frank Dales dat de leden minder grijs moeten worden en: ,,No more mister Nice Guy!''

Politiek leider Boris Dittrich deed het in zijn toespraak voor het congres meteen voor. Het CDA gaat ,,door roeien en ruiten'' om zijn zin te krijgen in de coalitie, zei Dittrich, en wil zich niet laten ,,aftroeven'' door ,,een klein opdondertje als D66''. Maar de tijd van de machtspolitiek was nu echt voorbij voor het CDA, vond Dittrich.

GroenLinks noemde hij een light-variant van D66 en de vernieuwing die Wouter Bos graag wil bij de PvdA leek volgens hem op het monster van Loch Ness. ,,Er wordt veel over gesproken, maar je ziet het niet.'' Het duurde even voordat de D66-leden snapten wat hij precies bedoelde toen hij het CDA feliciteerde met het 25-jarig bestaan en daarna zei: ,,Ik wens het CDA nog vele jaren. Met Jan Peter Balkenende.''

Toch was het echte voorbeeld van lef voor de leden op het congres niet Boris Dittrich, maar Alexander Pechtold, minister voor Bestuurlijke Vernieuwing. Er werd een motie aangenomen waarin Pechtold werd opgeroepen door te gaan met zijn afwijkende uitspraken – over de hypotheekrenteaftrek en het `Haagse gedoe'– omdat die ,,bevrijdend'' waren. En een motie waarin stond dat Pechtold gelijk had toen hij Balkenende beschuldigde van `doemdenken' en `gekakel' over terreurdreiging in het blad van de SGP-jongeren. Het congres vond dat ,,iedere keer maar weer nadruk leggen op mogelijke terreuraanslagen bijdraagt aan een tweedeling in onze maatschappij''. Het is niet meer de bedoeling dat Pechtold elke keer zijn excuses aanbiedt voor wat hij zegt. Boris Dittrich, naast Pechtold op de eerste rij, klapte hard mee toen de moties over Pechtold werden aangenomen.

,,Je weet natuurlijk niet zeker of dat oprecht is'', zei oud-minister van Volksgezondheid Els Borst, die op de tweede rij zat, ,,als er sprake is van rivaliteit bij het lijsttrekkersschap. Maar het hoort bij de good manners van onze partij dat je dat niet laat merken.'' Dittrich zei later in zijn toespraak: ,,Alexander, kerel, ga zo door. Onze steun heb je.''

Het congres behandelde zaterdag het pamflet `Nieuwe Solidariteit' dat Dittrich in mei schreef en waarvan een manifest wordt gemaakt. De leden praatten in groepjes over bestuurlijke vernieuwing, opvoeding, veiligheid, arbeidsmarkt, milieu, internationale samenwerking. In de wandelgangen ging het vooral over de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2006, waar de afdelingen zich zorgen over maken, en over het leiderschap van de partij.

Was het strategie van Dittrich om Pechtold in het openbaar te omarmen, waardoor het succes van Pechtold ook zíjn succes werd? Er waren leden die hem hadden horen zeggen: ,,Ík heb Alexander naar Den Haag gehaald.'' Of wil Dittrich geen lijsttrekker worden bij de Tweede-Kamerverkiezingen van 2007?

Een derde mogelijke kandidaat voor het lijsttrekkersschap, Tweede-Kamerlid Lousewies van der Laan, was tijdens het congres nauwelijks minder zichtbaar dan Dittrich en Pechtold. In het groepje dat discussieerde over veiligheid verzette ze zich heftig tegen een motie van de afdeling Den Haag waarin de invoering van de bewaarplicht van telecom- en internetgegevens werd afgewezen. De D66-fractie is onder voorwaarden niet tegen die bewaarplicht, om Justitie de mogelijkheid te geven criminelen te vervolgen. Als het congres de motie aannam, zou Van der Laan in de Kamer een ander standpunt moeten verdedigen, zei ze.

De afdeling wilde de motie niet intrekken en 's middags was de bewaarplicht het enige spannende onderwerp in de plenaire zaal. D66-leden stonden in rijen bij de microfoon om uit te leggen dat de privacy van mensen werd aangetast als politie en Justitie precies konden nagaan waar mensen waren toen ze belden of e-mails verstuurden.

Van der Laan stond zelf ook bij de microfoon. Ze vroeg het congres om ,,ruimte'' voor het standpunt van de fractie. De overheid moest voorzichtig zijn met de gegevens, maar ze waren wel nodig om zaken op te lossen. Ook een vertegenwoordiger van het landelijk bestuur zei dat het congres de motie tegen de bewaarplicht het beste kon verwerpen.

Partijvoorzitter Dales zei vorige week dat er bij D66-leden argwaan was over de fractie en het bestuur, omdat die te veel beslisten waar de leden zelf niet bij betrokken waren. In de zaal leek het verzet tegen de bewaarplicht alleen maar groter te worden door de oproep van het bestuur en het optreden van Van der Laan. Het bewaren van telefoon- en internetgegevens was big brother, het paste niet bij D66 om daar vóór te zijn, vonden ze.

Van der Laan overlegde met de politiek adviseurs van de fractie. Die dachten, zei Van der Laan later, dat de motie niet hoefde te betekenen dat de fractie vanaf nu tegen de bewaarplicht zou moeten zijn. ,,Maar ik wilde de confrontatie'', zei ze. En ze won. Bij de stemming over de motie bleek dat het met de brutaliteit en het lef van de D66-leden wel meevalt. Ze stemden tegen. De bewaarplicht mag er van D66 komen.