Ziektepreventie slecht georganiseerd

Het voorkomen van ziektes, loont straks niet meer voor zorgverzekeraars. Zij moeten de kosten van preventie doorberekenen, en dat kost klanten.

De Inspectie voor de Gezondheidszorg laat er in het deze week verschenen rapport De Staat van de Gezondheidszorg 2005 geen misverstand over bestaan. Gemeenten en gemeentelijke gezondheidsdiensten (GGD's) schieten te kort in de bescherming van de gezondheid van de bevolking. GGD's steken de hand in eigen boezem. ,,Er moet nog veel gebeuren. Mensen mogen veel meer van ons verwachten'', beaamt Ed d'Hondt, voorzitter van GGD Nederland.

De harde conclusies van de Inspectie roepen de vraag op of ziektepreventie in Nederland wel goed is georganiseerd. Nee, vindt Harry Nijhuis, bijzonder hoogleraar Grote stad en gezondheidszorg aan de Universiteit van Amsterdam. Volgens Nijhuis schiet de ziektepreventie in Nederland te kort door gebrek aan samenwerking. ,,Het gaat niet aan om gemeenten en GGD's op te zadelen met preventie. Overgewicht en psychosociale problemen van kinderen hebben alles te maken met complexe levenskwesties, zoals de levensstijl en het zelfbeeld van mensen. De overheid moet problemen van mensen niet overnemen, maar ze steunen in hun zelfredzaamheid. Dat vergt inzet uit alle hoeken: van scholen, dokters, ziekenhuizen, wijkorganisaties, en welzijnsinstanties'', zegt hij. Nijhuis gelooft dat marktwerking samenwerking alleen maar bemoeilijkt.

Tijdens het begrotingsoverleg afgelopen maandag tussen minister Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD) en de Tweede Kamer kwam dit ook aan de orde. Kamerlid Heemskerk (PvdA) uitte zijn zorgen over de zogenoemde preventieparadox.,,Juist de speler in de zorg die zo belangrijk wordt, de zorgverzekeraar, gaat minder doen aan preventie'', voorspelde Heemskerk. Verzekeraars die investeren in preventie, moeten hun premie verhogen – waarmee ze klanten wegjagen naar goedkopere concurrenten.

Zorgverzekeraar CZ beaamt dat het zo werkt. ,,Gezonde mensen zullen weglopen door de hogere premie. Zij worden dan hartelijk welkom geheten door de concurrent die niets aan preventie doet en daardoor een lagere premie heeft'', aldus een CZ-woordvoerder.

Dat speelt ook bij gemeenten, zegt hij. ,,Gemeenten kunnen wel veel geld steken in ziektepreventie, maar de winst daarvan zien zij nooit zelf terug. Die komt terecht bij ziekenhuizen die minder bezoek krijgen en bij verzekeraars die minder op kosten worden gejaagd.''

Hoe is het te voorkomen dat verzekeraars en gemeenten hun eigen glazen ingooien als ze iets doen aan preventie? PvdA'er Heemskerk pleitte maandag voor de oprichting van een preventiefonds. Verzekeraars moeten 1 procent van hun inkomsten in een preventiepot storten. CZ-topman Leers lanceerde eerder zo'n plan. ,,Zo'n pot van een paar honderd miljoen kan worden verdeeld onder regio's om meer aan preventie te doen. Op die manier kunnen organisaties, zoals GGD's en andere zorgverleners ook veel beter met elkaar samenwerken.'' Professor Nijhuis oppert een vergelijkbaar idee.

Maar niet iedereen is gecharmeerd van dergelijke voorstellen. Paul Frissen, hoogleraar bestuurskunde aan de Universiteit van Tilburg en lid van de raad van toezicht van het Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie vindt dat met preventieplannen te veel wordt ingegrepen in het leven van burgers. ,,Bij ziektepreventie past een bescheiden overheidsrol. In het nieuwe zorgstelsel krijgen verzekeraars een veel prominentere plaats. De verwachting is dat zij een rol van de overheid overnemen. Maar de vraag is of dat werkt. Als we samen dingen gaan aanpakken, komt er helemaal een verstikkende greep op mensen.''

Frissen hoopt juist ,,op heel veel verschillende preventieprogramma's op heel veel verschillende plekken''. Hij zegt: ,,De oude reflex is om één programma op te stellen en dan na tien jaar te constateren dat het is mislukt. Met uiteenlopende initiatieven kun je kijken welke het beste werkt.''

Vooralsnog houdt minister Hoogervorst vast aan zijn eigen opvatting dat ziektepreventie een taak van de overheid is. ,,Het lijkt mij lastig om op dit punt een belangrijke rol van de verzekeraar te verwachten omdat er een grote afstand in de tijd bestaat tussen investering en opbrengst'', zei hij maandag. De zorgverzekeraar moet volgens de bewindsman de gezondheid van mensen die al ziek zijn verbeteren, door aanpassing van hun levensstijl. Verzekeraars verplichten geld af te dragen aan een preventiefonds, wil de minister niet. Dat werkt bureaucratie in de hand en drijft de premies op. Hoogervorst: ,,Als de Kamer van mening is dat er te weinig aan preventie wordt gedaan, moet zij duidelijke keuzes maken.''