Vredesduif met blobvleugels

Gisteren was het tien jaar geleden dat Yitzhak Rabin werd vermoord. In Tel Aviv is een herdenkingscentrum gebouwd met vleugelvormige daken die zijn geconstrueerd door de Delftse hoogleraar/ondernemer Mick Eekhout.

HET YITZHAK Rabin Center, ontworpen door de Amerikaanse architect Moshe Safdie, staat bovenop een voormalige elektriciteitscentrale nabij de universiteit van Tel Aviv. In het herdenkingcentrum komen een museum gewijd aan het leven en werk van Rabin, een grote hal, een auditorium, een studiecentrum en een bibliotheek. Het meest opvallende aan het gebouw zijn de vrij gevormde daken, een voorbeeld van de zogeheten blob-architectuur.

Blobarchitectuur maakt gebruik van vormen die niet door een simpele wiskundige formule worden beschreven. Het dak van de Great Hall van het Rabin Center bestaat uit twee reusachtige schaalvormige vleugels, met daar tussenin een lange smalle schaal. De onderste vleugel is 30 meter breed. Het dak van de bibliotheek heeft twee grote vleugels. In eerste aanblik doen die vleugeldaken denken aan het beroemde Opera House van Sydney. Maar de betonnen schalen van dat gebouw zijn uitsneden van een bol (een geometrisch beschrijfbare vorm), en dus strikt gesproken geen blob-architectuur.

Voor de constructie van de daken klopte Moshe Safdie aan bij Octatube Space Structures, het bedrijf van Mick Eekhout, die tevens hoogleraar Productontwikkeling is aan de faculteit bouwkunde van de TU Delft. Eekhout heeft ruime ervaring met blobarchitectuur. Zo maakte hij voor het gemeentelijk Paviljoen op de Floriade van 2002 het dak uit 5 mm dikke aluminium panelen die door middel van een explosie in een waterbak in de gewenste blobvorm werden gedrukt. Eekhout had al eerder met Moshe Safdie samengewerkt, aan de conische glaskoepel van het Samson Center in Jeruzalem.

In Eekhouts ontwerp zijn constructie en afdichting samengevoegd tot één geheel. Dus geen stalen frame dat een betonnen huid ondersteunt, maar zelfdragende kunststofvleugels. Safdie was razend enthousiast, en sprak van een `amazing solution'. Octatube mocht het idee verder uitwerken en een jaar later kreeg Eekhout de definitieve opdracht voor de constructie en montage van de daken en de glasgevels van het Yitzhak Rabin Center.

Mick Eekhout: ``Spannend, want nu moest ik mijn bluf gaan waarmaken. Ik wist zeker dat het mogelijk was, zulke grote zelfdragende kunststof sandwiches, maar niemand had het eerder gedaan. Voor experimenten in een conservatieve bouwomgeving met lage budgetten is een uiterst voorzichtige, ingenieursmatige benadering noodzakelijk.''

scheepshal

Aanvankelijk was het idee de volledige daken in Nederland te fabriceren, en vervolgens naar Tel Aviv te vervoeren. Dat vereiste een grote scheepshal om tijdens de fabricage de schalen om te kunnen draaien. Maar de kosten van alleen het transport bedroegen al een miljoen euro. Noodgedwongen werd gekozen voor een constructie waarbij de vleugels werden opgebouwd uit lange segmenten van drieënhalve meter breed, die pas op de bouwplaats tot één geheel verbonden zouden worden.

Omdat alle segmenten verschillend van vorm zijn, werd voor elk segment een aparte mal gefreesd uit polystyreenschuim (piepschuim). Die mal werd bekleed met folie en een dikke laag coating, en daarop werd de `sandwich' samengesteld. Glasvezelmatten geïnjecteerd met polyesterhars vormden de bovenhuid. Na uitharding kwam er een laag polyurethaanblokken op, met daar tussenin glasvezelstroken om constructieve verbindingen (stringers) te maken tussen de boven- en onderhuid. Ten slotte weer een laag glasvezelmatten als onderhuid. Het geheel werd afgevuld met polyesterhars.

Alle segmenten werden zorgvuldig verpakt in speciaal ontworpen kratten, en verscheept naar Israël. Op de bouwplaats werden de onderdelen samengevoegd, constructief verlijmd, gecoat, gepolijst, en voorzien van een UV-werende afwerklaag. De grootste schaal, de onderste vleugel van de Great Hall, heeft spanwijdtes van 20 bij 30 meter, weegt 25 ton, en is opgebouwd uit 15 segmenten die tot een naadloos geheel zijn gemaakt. Een naadloze en vloeiende vorm is essentieel bij blob-architectuur, want strijklicht maakt zelfs de kleinste oneffenheden genadeloos zichtbaar. De onderste vleugel van de Great Hall lijkt de grootste surfplank ter wereld, en dat is precies zoals Eekhout het zich had voorgesteld.