Terechte beperkingen van het autoverkeer

De kwaliteit van het leefmilieu is lange tijd uit de mode geweest. Er is in de afgelopen tientallen jaren ook veel vooruitgang geboekt in de kwaliteit van lucht, bodem en water. Toch blijft er nog genoeg te doen. Het grote aantal orkanen in het Caraïbische gebied en de records brekende broeierigheid van de nazomer zijn mogelijk symptomen van de algehele opwarming van de aarde. Wetenschappers strijden nog onderling over het precieze aandeel van de mens in dit zogenoemde broeikaseffect, maar alleen al het risico dat de mens hierin een rol speelt, rechtvaardigt maatregelen. Hierbij is nog een dringende reden gekomen voor zuinigheid met energie en milieu: het dreigende tekort aan energiebronnen, nu ook niet-westerse landen steeds meer gas en olie gebruiken. De schaarste werd afgelopen half jaar al vertaald in een snelle stijging van de brandstofprijzen, die het verbruik al matigen.

Voor Nederland is er nog een extra reden om op te passen: de overschrijding van maximum-normen van de Europese richtlijn voor fijn stof en zwavelverbindingen die onder andere afkomstig zijn van het gemotoriseerde verkeer. Zodra fijn stof en zwavelverbindingen boven gestelde normen komen, wordt een stop op de aanleg van nieuwe wegen, spitsstroken en de bouw van nieuwe kantoren en woningcomplexen afgekondigd. De richtlijn is mede goedgekeurd door de Nederlandse regering en later in een nationale wet omgezet, dus het staat niet fraai opeens terug te deinzen voor de gevolgen, ook al is een groot deel van het fijne stof uit het buitenland en uit de zee afkomstig. Over die bezwaren kan met Brussel worden overlegd, maar dit betekent niet dat het streven naar een beter milieu en zuinig energiegebruik moet worden opgegeven. Het valt dus toe te juichen dat het kabinet het voor het eerst sinds jaren heeft aangedurfd per 1 november beperkingen op te leggen aan het autoverkeer.

Om de uitstoot rondom vier steden te beperken, is sinds afgelopen dinsdag de maximum-snelheid op delen van snelwegen teruggebracht tot 80 kilometer per uur. Na maanden van politieke passiviteit getuigt deze maatregel van durf. Niet alleen scheelt de snelheidsbeperking in brandstofverbruik en uitstoot van schadelijke stoffen, maar door de gelijkmatige verkeersstroom wordt ook de kans op files verminderd.

Een tweede maatregel die het kabinet overweegt, is een hoger parkeertarief voor sterk vervuilende auto's, zoals de zogenoemde sports utility vehicles (SUV). Deze auto's met vierwielaandrijving werden in Amerika gebouwd om onder de strenge milieubepalingen voor gewone personenauto's uit te komen. Ze gelden daar als vrachtwagens. SUV's zijn door gewicht en hoogte gevaarlijk voor medeweggebruikers. Het is gerechtvaardigd de eigenaars van deze voertuigen extra te laten betalen. Het ligt in de lijn ook de ontheffing van wegenbelasting te laten vervallen voor de zwaar vervuilende klassiekers die ouder zijn dan 25 jaar. Deze worden soms gekocht uit Amerikaanse deelstaten, waar ze wegens de hoge uitstoot van schadelijke stoffen worden geweerd.

Het kabinet doet intussen te weinig voor het openbaar vervoer. Nog steeds worden overal in het land buslijnen opgeheven. Ze worden te weinig gebruikt, omdat de vervoersprijs te hoog is, vergeleken met de kosten van de auto. Het is beter geld uit het infrastructuurfonds te besteden aan openbaar vervoer dan het uit te geven aan roetfilters voor dieselauto's. De zwaar vervuilende luchtvaart blijft ten onrechte buiten schot.

Behalve in het verkeer kan ook veel energie worden bespaard in de huishoudens en in de industrie. Met zuinigheid valt op korte termijn het meeste te winnen. Dat is nu niet anders dan in de oliecrisisjaren zeventig, toen het leefmilieu voor het eerst een politieke kwestie werd.