Tekort aan straathoeken

Voor wie de Nederlandse oom Agent gewend is, kan Polen overkomen als een politiestaat. Tijdens een korte wandeling door Warschau zijn de politieagenten al snel niet meer op een hand te tellen. Ze staan soms werkelijk op elke straathoek. U eet een broodje, koopt een paar sokken of stopt een paar munten in de parkeerautomaat, de politie kijkt toe, en wel overal. U praat door een mobiele telefoon in een vreemde taal of loopt iets harder omdat u haast heeft, de politie kijkt toe. Ben ik al verdacht?

Dat is de normale gang van zaken. Tijdens speciale evenementen, zoals het World Economic Forum vorig jaar april, verandert de Poolse hoofdstad zelfs in een ware vesting. Het kordon begon bij die gelegenheid al in de verre buitenwijk Wilanow en eindigde ergens diep in het stadscentrum. Om de tien meter stond een agent om het complete Davos-circus te beschermen tegen boze antiglobalisten. Tegenover elk van de drieduizend demonstranten die kwam opdagen stonden vier uniformen.

Ook de doden in Polen kunnen rustig gaan slapen. Dinsdag 1 november, tijdens Allerheiligen, toen miljoenen Polen met een zeepsopje en verse bloemen naar begraafplaatsen togen, wemelde het overal van de politieagenten. Zij regelden het verkeer, keken uit naar potentiële terroristen en kwajongens.

Maar volgens Ludwik Dorn, de nieuwe Poolse minister van Binnenlandse Zaken, kan het allemaal nog beter en nog veiliger. Hij maakte eerder deze week bekend dat er onder zijn bewind ,,ten minste'' 50 procent meer agenten op straat te zien zullen zijn. Polen komt straks nog straathoeken te kort. Volgens Dorn zitten te veel agenten nutteloos achter het bureau of het stuur. Het transport van politie-eenheden zal daarom voortaan worden gedaan door burgers. Poolse agenten melden zich ook te vaak ziek. ,,Waarschijnlijk is geen politiemacht ter wereld zo vatbaar voor ziektes als de onze'', aldus de minister. ,,Ik zie niet in waarom ik daarmee zou moeten instemmen.''

Ludwik Dorn is van de partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), die onlangs de parlements- én presidentsverkiezingen won, met een moreelconservatieve agenda. De partij heeft de kiezer orde en bescherming beloofd, tegen criminelen en tegen oud-communisten (nu socialisten), die Polen onderling zouden hebben verdeeld na de val van het communisme in 1989. Volgens Dorn wordt zo'n 10 procent van de leidinggevende functies bij de politie bekleed door zulke oud-communisten. ,,De meeste zitten tegen hun pensioen aan en sommigen hebben zelf al gevraagd of ze weg mogen'', aldus de minister, die spreekt over een ,,schoonmaak of beter gezegd genezing'' van het politieapparaat.

Ludwik Dorn wordt ook wel `de derde tweeling' genoemd, omdat hij twee handen op een buik is met de tweelingbroers Lech en Jaroslaw Kaczynski, de leiders van PiS. Lech Kaczynski werd onlangs gekozen tot president van het land. Hij haalde eerder dit jaar fel uit naar de Poolse politie, nadat agenten homo's hadden beschermd tegen aanvallen van extremistische nationalisten. Hij zei toen: ,,Vandaag heeft de politie een illegale demonstratie van organisaties van homoseksuelen en lesbiennes beschermd, maar op drastische wijze andere illegale bijeenkomsten aangevallen.''

Polen heeft in totaal meer dan 100.000 agenten en heeft daarmee in absolute aantallen volgens VN-cijfers een van de grootste politiemachten ter wereld. Ook in relatieve termen scoort Polen heel behoorlijk, met 2,6 agenten per duizend inwoners. Daarbij komen nog de duizenden medewerkers van private bewakingsdiensten. Zij bewaken de duurste huizen en de rijkste mensen, maar wonen zelf vaak in oude, afgetrapte caravans vóór al die dure hekwerken.

Op het platteland voelt ongeveer 80 procent van de Polen zich naar eigen zeggen veilig. In de steden ligt dat percentage lager, maar een groot deel van die angst is gebaseerd op horen zeggen, niet op eigen ervaring. Woont Ludwik Dorn eigenlijk wel in Polen? Ludwik Dorn, schreef Gazeta Wyborcza twee dagen geleden, is iemand ,,vol revolutionaire passie''. ,,De geschiedenis leert ons dat dit het soort mensen is waar we bang voor moeten zijn.''