Screening halveert sterfte door gescheurde aorta

Jaarlijks sterven in Nederland zo'n 2.000 mensen – vooral mannen – aan een gescheurde buikaorta. Hun aantal kan halveren door alle mannen vanaf 65 jaar regelmatig op een dreigende aortascheur te onderzoeken, zegt de Nijmeegse vaatchirurg Bart Boll in het proefschrift waarop hij vorige week promoveerde.

Eén op de twaalf mannen in Nederland tussen de 60 en 80 jaar heeft een verwijde buikslagader – officieel een aneurysma van de abdominale aorta (AAA). Vaak zonder het te weten, lopen zij het risico dat die opgerekte buikaorta op een gegeven moment scheurt. De vaatwand wordt in het verwijde stuk steeds dunner, verliest zijn elasticiteit en bezwijkt uiteindelijk – net als een ballon die je te hard opblaast. Waar en wanneer zo'n aorta scheurt, valt niet te voorspellen. Maar als het eenmaal gebeurt, treedt een inwendige bloeding op waaraan 80% tot 90% van de patiënten overlijdt.

Via echografisch onderzoek zijn mensen met een AAA op te sporen. Bart Boll, vaatchirurg in het Nijmeegse Canisius Wilhelmina Ziekenhuis, pleit daarom voor een landelijk bevolkingsonderzoek naar AAA bij mannen vanaf 65 jaar. Als een aneurysma op tijd wordt ontdekt, kan er preventief worden geopereerd. Dat gebeurt overigens alleen als het risico op een bloeding groter is, dan het risico om te overlijden bij een preventieve operatie. Bij de operatie sterft gemiddeld 7% van de patiënten.

Een normale buikaorta heeft een doorsnee van hooguit 2 cm. Bij 3 cm of meer is sprake van een aneurysma. Via een echo wordt de groei van het aneurysma in de gaten gehouden. Pas bij 5,5 cm weegt het risico op een bloeding op tegen het operatierisico en is een preventieve ingreep verstandig.

Echografisch bevolkingsonderzoek, stelt Boll, is betrouwbaar, relatief goedkoop en makkelijk uitvoerbaar. Maar als bij iemand op een echo een aneurysma wordt ontdekt, kan dat mensen ongerust maken, opperen tegenstanders van bevolkingsonderzoek. Boll onderzocht dat, maar vond geen nadelige effecten op de kwaliteit van leven. Er was geen verschil tussen de mannen met een AAA en de controlegroep (normale aortadiameter).

De medische kosten zijn relatief laag, berekende de promovendus. Het bevolkingsonderzoek kost 2.000 euro per gewonnen levensjaar. Ter vergelijking: kunstnierbehandeling kost jaarlijks zo'n 50.000 euro en het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker kost 12.500 euro per gewonnen levensjaar. Verder stijgt de gemiddelde levensverwachting van alle mannen met 3,5 maand.

Toch zal een verwijde buikaorta nog altijd slachtoffers eisen. Bij een bevolkingsonderzoek komt gemiddeld een kwart niet opdagen. Een deel van de gescreende mannen blijkt uiteindelijk niet fit genoeg voor een operatie, wil zich niet laten opereren of overlijdt door de operatie. Slechts één op de tien aneurysma-patiënten is vrouw en ze zijn gemiddeld 75 tot 80 jaar. Bij mannen vormt het al vanaf hun zestigste een probleem.