Medicijn tegen borstkanker remt snelle uitzaaiingen

Het medicijn Herceptin werkt goed bij vrouwen met een agressieve vorm van borstkanker, HER2-positieve borstkanker. Het vermindert de kans op het terugkomen van de ziekte met de helft. Dit was deze lente groot nieuws op een congres over kanker in de Verenigde Staten. Nu zijn de gedetailleerde resultaten van drie onderzoeken gepubliceerd (The New England Journal of Medicine, 20 okt). Gewoon overdonderend, zegt een commentator in dit tijdschrift, die eraan toevoegt dat vandaag nog alle vrouwen met HER2-positieve borstkanker Herceptin moeten krijgen.

In Nederland zal dat niet lukken, want Herceptin hoort hier bij de groep postcodegeneesmiddelen. Die medicijnen moet een ziekenhuis gedeeltelijk of helemaal uit eigen budget betalen. Sommige ziekenhuizen hebben er wel geld voor, andere niet.

Bij 127 van de 1694 vrouwen die Herceptin kregen na de gebruikelijke therapie voor borstkanker keerde de kanker terug, vergeleken met 220 in een even grote controlegroep. Dat was na één jaar het verschil bij de HERA-trial, een groot overwegend Europees onderzoek waaraan ook zes Nederlandse kankercentra meedoen. Het aantal sterfgevallen verschilde niet opzienbarend: na een jaar waren er 29 vrouwen overleden in de Herceptingroep tegen 37 in de controlegroep. De twee andere, Amerikaanse studies, waarvan de resultaten zijn samengevoegd, komen met vergelijkbare cijfers: 133 van de 1672 Herceptinpatiënten kreeg opnieuw borstkanker tegen 261 bij 1679 controlepatiënten, na anderhalf tot twee jaar. Hier was een duidelijker verschil in sterfte: 62 vrouwen overleden in de Herceptingroep tegen 92 in de controlegroep.

De winst bij Herceptin gaat gebukt onder bijwerkingen. Het middel, met als werkzame stof trastuzumab, is giftig voor de hartspier. In de HERA-trial kregen 20 (1,7 procent) van de vrouwen na de behandeling last van hartproblemen, waarvan negen patiëntes ernstig hartfalen. Bij de Amerikaanse onderzoeken kwam deze complicatie nog vaker voor: bij 2,9 tot 4,1 procent, waarvan één keer dodelijk. Nogal wat patiënten hielden de behandeling niet vol: in het Europese onderzoek 143 en in het Amerikaanse onderzoek 364. Herceptin heeft dus duidelijk nadelen. De onderzoekers sluiten niet uit dat de komende jaren nog meer van de nu met herceptin behandelde vrouwen hartproblemen zullen krijgen.

Zo'n 15 tot 20 procent van de vrouwen met borstkanker heeft HER2-positieve kankercellen. HER2 is een humane epidermale groeifactorreceptor die onder normale omstandigheden het delen van de cellen regelt. HER2-positieve borstkankercellen produceren door mutaties abnormaal veel van dit eiwit – tot wel honderd keer zoveel –, en dan gaan die cellen zich ongebreideld delen en uitzaaien. In Nederland krijgen jaarlijks naar schatting 2000 vrouwen deze agressieve vorm van borstkanker en die kunnen baat hebben bij Herceptin. Tot nu toe is Herceptin alleen beschikbaar als andere vormen van therapie niet meer helpen, dus als laatste kans. De commentator in The New England Journal of Medicine vindt dat alle patiënten met HER2-positieve borstkanker Herceptin aangeboden moeten krijgen. De kosten zijn echter hoog: een behandeling kost zo'n 30.000 euro, dus bij 2000 vrouwen 60 miljoen euro extra. Dat voorkomt dan naar schatting 160 keer een snelle uitzaaiing, maar het betekent voor de rest van de vrouwen een risico op hartproblemen. Het is misschien niet zo'n eenvoudige beslissing als de commentator doet voorkomen.