Guy Fawkes Day in discrediet

Al sinds 1605 vieren de Britten Guy Fawkes Day. Maar het onbehagen over het feest neemt toe in het huidige politieke klimaat.

Vandaag is het voor de vierhonderdste keer Guy Fawkes Day, de dag waarop de Britten herdenken dat ze op het nippertje aan een verwoestende aanslag van religieuze terroristen ontsnapten. Niet van radicale moslims, zoals in juli in Londen, maar van een groepje getergde katholieken, die na jaren van onderdrukking de roomse heerschappij wilden herstellen.

Nog altijd wordt de mislukking van de staatsgreep van 1605 volop gevierd, met grote hoeveelheden vuurwerk, de verbranding van Guy Fawkes-poppen en hier daar zelfs van houten kruisen. Maar steeds meer mensen koesteren ambivalente gevoelens over het feest. Wat is anno 2005 nog de zin van een ritueel, dat is ontleend aan een lang vervlogen tijd toen anglicanen en katholieken elkaar naar het leven stonden? Wat betekent het voor moslims en andere migranten? Vooral in het multiculturele Londen, met de aanslagen van juli nog vers in het geheugen, zorgt het allemaal voor enig onbehagen.

Maar eerst even terug in de tijd. In de nacht van 4 op 5 november 1605 werd in Westminster ene John Johnson aangehouden, een schuilnaam van Guy Fawkes. Deze vormde de laatste schakel in een complot van dertien katholieken. Doel: het opblazen van het parlementsgebouw op een moment dat de anglicaanse koning Jacobus I en de Britse politieke elite daar present waren.

Fawkes, een ervaren militair, was geen man van halve maatregelen. De lading buskruit, die hij in een ruimte onder het parlement aan de Theems had weten op te slaan, was volgens hedendaagse experts twee keer zo groot als nodig. Ook de naburige Westminster Abbey zou er vermoedelijk grotendeels door zijn verwoest. Het televisiestation ITV liet onlangs de proef op de som nemen met een model van het toenmalige parlement. Er bleef weinig van over.

Zover kwam het in werkelijkheid niet. Dankzij effectief spionagewerk dan wel verraad kon Fawkes er tijdig van worden weerhouden de lont in het kruitvat te steken. De wraak van de koning was verschrikkelijk. Fawkes werd gemarteld, waarbij zijn kwelgeesten hun pijnlijkste attenties voor het laatst bewaarden. Na een paar dagen sloeg hij door. Ook zijn handlangers werden grotendeels gearresteerd en, net als Fawkes, op gruwelijke wijze ter dood gebracht. Na vreselijke martelingen werden hun geslachtsdelen afgesneden en voor hun ogen verbrand. Daarna werd hun het hart uit het lijf gerukt. Ook de overige katholieken betaalden een hoge prijs. Ze werden op grote schaal vervolgd en kregen pas in 1829 weer stemrecht.

Het hele gunpowder plot vertoont ongemakkelijke parallellen met de recente aanslagen van islamitische radicalen, die – net als Guy Fawkes – gewoon in Engeland waren geboren. Ook de daders van de aanslagen in juli waren bereid mensen te vermoorden ten behoeve van hun godsdienst. En net als de katholieken indertijd ondervinden andere moslims nu een toenemend wantrouwen van de overige Britten, al is hun leven niet direct in gevaar.

Alice Hogge, maakster van een film voor de BBC over het complot, erkent dat ze twijfels heeft gekregen over de viering. ,,Het voelt als een daad van misplaatst triomfalisme'', schreef ze. ,,Een daad van morele blindheid, die we ons slecht kunnen permitteren in het huidige politieke klimaat.''

Misschien verdwijnt Guy Fawkes Day binnenkort vanzelf. Vanuit west én oost is er concurrentie opgedoken. Veel kinderen vinden het nu leuker op 31 oktober het Amerikaanse Halloween te vieren en ook het grote lichtjesfeest van de hindoes, Diwali, rukt op. Volgens het dagblad The Times is het nog een kwestie van tijd en het is: Goodbye to old Guy.