De huurbazen fuseren gretig verder

Onder woningcorporaties is een nieuwe fusie in de maak. Is groter beter? Ze zitten ,,alleen maar op de hei om cultuurverschillen op te lossen''.

Elke twee weken is het wel raak. Wie staat deze keer in de fusierubriek van het tweewekelijkse blad van Aedes, de vereniging van woningcorporaties?

In het laatste nummer prijken drie vermeldingen. Hanzewonen in Zutphen wil fuseren met Woonunie in Deventer. In de Krimpenerwaard willen Provesta en Woonwaard samengaan. En de Woningstichting Egmond is inmiddels gefuseerd met Duinstee, in Bergen en Egmond aan Zee.

Woningcorporaties zijn gretige fusiepartners. Zij zijn sinds 1995 zelfstandige ondernemingen, maar wel met een maatschappelijke opdracht (volkshuisvesting) en heten daarom ook wel maatschappelijke ondernemingen. Samen bezitten zij 2,4 miljoen huizen. Bijna de helft van de Nederlanders woont in een huurhuis, doorgaans eentje van een corporatie.

Door de fusies is het aantal corporaties de laatste vijftien jaar gehalveerd tot ruim 500. De grote worden steeds groter en de kleinere ook.

In de regio Amsterdam is inmiddels een nieuwe kolos in de maak. De Amsterdamse corporaties De Key (26.000 woningen), Het Oosten (ruim 15.000 woningen) en de Zaanse corporatie ZVH (5.500 woningen) praten over een fusie. Ze bevestigen dat zij praten, maar doen er verder het zwijgen toe. Samen zouden zij de vierde corporatie van Nederland worden, met bijna 47.000 woningen. Net vóór Ymere, zelf ook een regionale fusie (per 1 januari 2004) van het Woningbedrijf Amsterdam en Woningstichting WVA uit Almere. Ook de drie grootste Nederlandse corporaties zijn voortgekomen uit lokale en regionale fusies.

In Amsterdam zijn De Key en Het Oosten al partners, in de aparte corporatie Far West bijvoorbeeld, die renovatie, sloop en nieuwbouw in de westelijke tuinsteden uitvoert. De Key, Het Oosten en ZVH werken ook, letterlijk, al op de grens van Amsterdam en Zaandam samen in het consortium De Zaanse Stelling. Maar zij hebben ook dubbele belangen. De Key heeft een projectontwikkelingsbedrijf, de Principaal, maar Het Oosten en ZVH participeren in een andere ontwikkelaar, Kristal.

Zelf willen de partijen niets zeggen over hun fusieplannen, maar andere corporaties die samengaan en samengingen hebben bijna steevast hetzelfde rijtje argumenten. Een fusie geeft een bredere basis om sloop en nieuwbouw van oudere wijken (`herstructurering' in woningcorporatiejargon) te ondernemen. Ze hebben nogal eens bezittingen in dezelfde of aangrenzende wijken en dan krijgt fusie kennelijk voorrang boven samenwerking.

Tweede argument, ter ondersteuning van het eerste: meer financiële armslag. Dat kan aantoonbare baten opleveren: rijke corporaties met weinig investeringsambitie die samengaan met arme corporaties met veel sloop/nieuwbouwprojecten.

Derde, niet altijd uitgesproken argument: een sterkere lokale positie, tegenover de gemeente, tegenover projectontwikkelaars, bij verwerving van bouwgrond of tegenover concurrerende corporaties. Dit argument wint aan kracht nu gemeenten in de visie van Volkshuisvestingsminister Sybilla Dekker (VVD) een stimulerende en controlerende rol moeten spelen bij de prestaties in de volkshuisvesting van corporaties.

Maar fusies hebben ook nadelen. ,,Schaalvergroting heeft in het verleden niet tot efficiëntere bedrijfsvoering geleid'', zegt Tweede Kamerlid Staf Depla van de PvdA. Hij wijst op onderzoeken, van onder meer het toezichthoudende Centraal Fonds voor de Volkshuisbesting (CFV) dat gefuseerde corporaties juist hogere bedrijfskosten hebben.

Hij vreest bovendien een grotere afstand tussen fuserende corporaties en de huurders in de buurten. ,,De eerstvolgende jaren zitten de managers van die fusiecorporaties alleen maar op de hei om cultuurverschillen op te lossen.'' De cultuurverschillen willen nog wel eens leiden tot post-fusie conflicten in de top, die met gouden handdrukken worden afgekocht.

Al wil minister Dekker grote fusies niet verbieden, ze is ook niet ongevoelig voor de kritiek vanuit de Kamer op de fusiebewegingen. Ze heeft voor het eind van het jaar de uitkomsten van een onderzoek toegezegd naar het ,,maatschappelijk rendement'' van fusies tussen corporaties.

Corporatie De Key is wat dat betreft een ervaringsdeskundige. De Key deed mee in een landelijk fusieproject met diverse corporaties tot één vastgoedonderneming. Dat implodeerde in 2002, vrij snel na de start.