Celstraf geëist voor levering aan spion

Heeft ir. Henk S, vriend van `atoomspion' Khan, militaire goederen naar Pakistan geëxporteerd? Een politiek proces, noemt hij zijn berechting.

Anderhalf jaar gevangenisstraf was de eis waarmee de officier van justitie gisteren een slepende strafzaak tegen de zakenman ir. Henk S. uit St.Pancras afrondde. Een half jaar daarvan voorwaardelijk, maar inclusief een boete van 100.000 euro. En voor de twee bv's waarvan hij directeur is bovendien een boete van 250.000 euro. Voor zijn Servische assistent Zoran F. vroeg zij een werkstraf van 240 uur en 10.000 euro boete.

S. hoorde het met gelaten grimmigheid aan. Hij had al een dag eerder, tijdens de feitenbehandeling, verklaard het vertrouwen in de overheid te hebben verloren. Hij zag zijn proces als een politiek proces. Diep cynisme had hem bevangen: het was één groot circus. Barbertje moest hangen.

S. stond in Alkmaar terecht voor de ongeoorloofde export, tussen 1998 en 2002, van `dual use'-goederen naar Pakistan. Dat zijn goederen waarvan behalve een onschuldig civiel- ook een strategisch militair gebruik is te maken. De overheid eist vaak dat voor de export ervan een vergunning wordt aangevraagd en kan die dan, naar gelang de eindbestemming, weigeren. Maar ook voor goederen waarvoor in principe geen enkele vergunning nodig is, kan toch op ad hoc-basis vergunning worden geëist als er twijfel is aan de zuivere bedoelingen van de exporteur. Dit heet de `catch all'-bepaling.

Wat dat laatste betreft heeft S. zijn verleden niet mee. Hij is al veertig jaar hecht bevriend met de Pakistaanse `atoomspion' Abdul Qadeer Khan en werd al eerder, in 1985, veroordeeld voor verboden levering van een meetinstrument. Het staat vast dat hij door de jaren heen voornamelijk is blijven handelen met Khan's laboratorium of met instituten die daaraan gelieerd zijn. De laatste jaren was dat vooral het Institute of Industrial Automation (IIA).

Henk S. en zijn toenmalige assistent Zoran F., zijn vervolgd voor vijf verschillende verboden transacties. Het bestaan daarvan was gebleken na een tip van de Amerikaanse douane en daaropvolgend onderzoek in Nederland, waaronder twee huiszoekingen.

Er was geprobeerd manometers, kogellagers, afsluitringen, blikken triethanolamine en blokken grafiet te exporteren. Op het grafiet na was dat ook gelukt en in geen geval was vergunning verleend. Toch hadden sommige leveranciers uitdrukkelijk verklaard dat dit moest en was tweemaal een `catch all'-beschikking opgelegd.

Daar kwam nog eens bij dat de verboden waar in drie gevallen door Zoran F. over de weg naar Belgrado was gebracht en pas daar als luchtvracht voor Pakistan was aangeboden. De officier noemde het de Joegoslavië-route en beschouwde die als een poging tot verheimelijking.

Maar S. en F. konden tal van verklaringen aanvoeren voor de gang van zaken. Het was helemaal niet duidelijk geweest of de manometers vergunningplichtig waren. Eén `catch all'-beschikking was nooit ontvangen. Zoran F. had op eigen houtje geëxporteerd zonder dat S. ervan wist, enzovoort. Zoran voelde zich sowieso niet verantwoordelijk voor vergunningen.

S.'s advocaat, D. Wolters, voerde aan dat in drie van de vijf gevallen geen enkel misbruik (als strategisch goed) te vrezen viel. Zo stond vast dat het grafiet bedoeld was voor koolstofelektroden en dat de inzet van de minimale hoeveelheid triethanolamine (maar 20 kilo) voor productie van mosterdgas ondenkbaar was.

Meer principieel maakte Wolters bezwaar tegen de veelheid van `catch all'-beschikkingen waardoor S. getroffen wordt. De bedoeling van de wetgever was dat de overheid daarmee `zorgvuldig en terughoudend' omging.

Ook tilde hij zwaar aan het feit dat medewerkers van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) bij de tweede huiszoeking aanwezig waren geweest en dat daarover in het verslag van het openbaar ministerie niet helder was gerapporteerd. Medewerkers van de veiligheidsdienst zijn geen opsporingsambtenaren. De officier hield vol dat ze er alleen als deskundigen waren geweest.

De rechter doet over veertien dagen uitspraak.