Je hoeft niet als een oma te rijden om brandstof, tijd en ergernis te besparen

Met bewust rijden kun je veel brandstof besparen en je bent zelfs eerder op je bestemming. Dat is de leer van Het Nieuwe Rijden, die automobilisten wil laten zien hoe ze met minder kosten, minder vervuiling en meer plezier aan het verkeer kunnen deelnemen. Zelfs de bandenspanning en de hoeveelheid bagage in de kofferbak doen ertoe.

Met ongeloof kijkt Bert Kamphorst naar zijn rapportcijfers. De directeur van een motorrevisiebedrijf in Apeldoorn heeft zojuist een cursus in `Het Nieuwe Rijden' afgelegd bij Verkeers Veiligheids Centrum Rozendom in Lelystad. 's Morgens bij aanvang had Kamphorst een testrondje door de polder moeten maken. Gewoon, zoals hij altijd rijdt, luidde de instructie. De directeur noemt zichzelf een ,,relaxed'' chauffeur: ,,Op de snelweg rijd ik hooguit zo'n twintig kilometer te hard.''

's Middags, na de instructie over de milieubewuste en energie-efficiënte rijstijl, had Kamphorst hetzelfde traject nogmaals afgelegd. Hij had de motor minder toeren laten maken door sneller op te schakelen naar de hogere versnellingen. Op de snelweg had hij geprobeerd zo veel mogelijk met een gelijkmatige snelheid te rijden. En bij afritten en stoplichten had hij het gas tijdig losgelaten en de auto in de versnelling laten uitrollen.

Het effect van de theoriecursus blijkt groot. Voor de tweede rit gebruikte Kamphorst 17,5 procent minder brandstof. Maar de ondernemer staat vooral paf van het feit dat hij het parcours met een hogere gemiddelde snelheid heeft afgelegd: 's morgens op een rustige weg met 62 kilometer per uur, 's middags in de beginnende avondspits twee kilometer sneller. ,,Gek werd ik van het vele schakelen'', moppert Kamphorst, die normaal in een automaat rijdt. ,,Dat het die tweede keer sneller ging, daar begrijp ik niets van.''

Instructeur Marnix Kremer glimt. Hij had het wel drie keer herhaald: Het Nieuwe Rijden vereist geen oma-rijstijl. Vlot accelereren, maar dan wel in een hogere versnelling, is juist een van de speerpunten van het lesprogramma. Maar een hardnekkig misverstand bestrijd je het beste met overtuigende cijfers, weet de ervaren instructeur. Hij vindt het daarom jammer dat bij de campagnes voor Het Nieuwe Rijden meestal de nadruk ligt op brandstofbesparing. ,,Zegeltjes voor gratis handdoeken! Die zijn voor veel leaserijders belangrijker dan brandstofbesparing. Ik heb eens een groep accountmanagers op cursus gehad met wie ik een brandstofbesparing van 32 procent realiseerde. Dat interesseerde ze niet echt, ze tankten toch met een pas van de zaak. Dat een gelijkmatiger rijstijl comfortabeler is en tijdwinst kan opleveren, waren voor hen veel overtuigender argumenten.''

Het Nieuwe Rijden dankt zijn ontstaan aan de milieutop in Kyoto in 1997, waar afspraken werden gemaakt over het terugdringen van de CO2-uitstoot. Een groepje Haagse milieuambtenaren bedacht een programma om automobilisten aan te sporen zuiniger auto's te kopen en energie-efficiënter te rijden. In de showrooms kwamen gekleurde energielabels op auto's, Het Nieuwe Rijden werd onderdeel van de rijopleidingen en sinds een jaar wordt de milieubewuste rijstijl ook met radio- en televisiespotjes gepromoot. `Meer plezier achter het stuur', luidt de slogan van de campagne waarmee `de Doeks uut Hasselt', twee langharige boerenkinkels die lijken op de televisiehelden van The Dukes of Hazzard, momenteel Het Nieuwe Rijden aanprijzen.

Martin Kroon van het ministerie van VROM is een van de bedenkers van Het Nieuwe Rijden. Uit onderzoeken van onder andere TNO blijkt dat de campagne effect sorteert, zegt hij. Eén op de vijf automobilisten is inmiddels een Nieuwe Rijder. Hun energie-efficiënte rijstijl leverde volgens de evaluatiemethode die het agentschap SenterNovem van het ministerie van Economische Zaken en het verkeersadviesbureau Goudappel Coffeng ontwikkelden, vorig jaar een besparing van ruim 100 miljoen liter brandstof. Dat staat gelijk aan de uitstoot van een kwart megaton CO2.

,,We staan nog maar aan het begin'', zegt Kroon. ,,De huidige besparing is nog niet 1 procent van de totale uitstoot van het Nederlandse wegverkeer. Maar in 2010 zal het effect van de campagne naar verwachting zeker vier keer zo groot zijn.'' En waarom straks geen Europese campagne, zegt Kroon. ,,In de Europese Unie zou met Het Nieuwe Rijden jaarlijks zo'n 25 miljard liter per jaar bespaard kunnen worden. Dat scheelt aan uitstoot zo'n 50 megaton CO2, bijna twee keer de jaarlijkse uitstoot van het totale Nederlandse wegverkeer.''

Wat de milieuambtenaar nu al tevreden stemt, is dat de rijstijlcampagne per ton vermeden emissie gemiddeld slechts 8 euro kost. Vergelijk dat eens, zegt hij, met de circa 50 euro per vermeden ton CO2 die energiebesparende technische hoogstandjes onder de motorkop kosten.

Maar al stemmen de resultaten hoopgevend, vier op de vijf automobilisten in Nederland rijden nog ouderwets inefficiënt en extra vervuilend. Met een verbeterde rijstijl kunnen zij zonder moeite flink besparen op hun autokosten, zegt Kroon. ,,Al die automobilisten die mopperen over de hoge brandstofprijzen... De meesten kunnen het `kwartje van Kok' eenvoudig zelf terugverdienen.''

Trainingen voor Het Nieuwe Rijden bewijzen het, zegt Kroon, een aantal recente onderzoeksrapporten aanhalend. Bij het ANWB test- en trainingscentrum volgden 13.000 cursisten een slipcursus waarin Het Nieuwe Rijden is geïntegreerd. Omdat het moeilijk bleek om cursisten voor de training hun brandstofverbruik te laten registreren, is het na de training geregistreerde brandstofverbruik afgezet tegen de zogeheten ANWB-praktijknorm. Een aantal maanden na de trainingen bleek sprake van een brandstofreductie van ongeveer 4,5 procent.

Transportonderneming Jan de Rijk uit Roosendaal liet 88 chauffeurs een training in Het Nieuwe Rijden volgen. Het brandstofgebruik daalde structureel met 4 procent en de rijtijd van de ritten werd korter, zonder dat deze chauffeurs harder reden.

Buschauffeurs van de Hermes Groep uit Weert realiseerden vorig jaar na een cursus zelfs een brandstofbesparing van 8,4 procent. Mede door de trainingen daalde ook het ziekteverzuim onder de chauffeurs met 50 procent. Kroon kijkt er niet gek van op: ,,Als je hard optrekken en stress vervangt door relaxed rijden, dan zitten chauffeurs meer ontspannen achter het stuur. Een Duits bedrijf met een groot wagenpark bereikte zo 40 procent minder schades.''

Het Nieuwe Rijden biedt alleen maar voordelen, houdt instructeur Marnix Kremer zijn cursisten in Lelystad voor. Een grotere verkeersveiligheid, minder milieubelasting, minder brandstofverbruik, minder onderhoudskosten aan banden, remmen en motoren. En tegelijk tijdwinst, meer comfort, meer rijplezier.

Maar een ingesleten rijstijl veranderen is moeilijk, beseft de instructeur. Haast niemand weet dat je beter met twee- dan met drieduizend toeren kan rijden. Alleen de boordcomputer laat meteen het verschil zien.

Wees je bewust van je gedrag, houdt hij zijn cursisten voor. Laat niet onnodig bagage in de achterbak liggen, elke kilo vergt energie. De airco op half vermogen aan laten staan kost 10 procent extra brandstof, een lege skibox op het dak 16 procent. En zo strooit de instructeur met energiebesparende wijsheden, waarbij uiteindelijk enorme hoeveelheden brandstof zijn gemoeid. ,,Als alle Nederlandse automobilisten met de juiste bandenspanning zouden rondrijden, bespaart dat jaarlijks 110 miljoen liter brandstof.''

Soms kan Kremer het niet laten om ook buiten het cursuslokaal te doceren. Ziet hij op een parkeerplaats een bestelauto met draaiende motor, dan spreekt hij de bestuurder aan. Zulk onnadenkend gedrag ergert hem. ,,We merken er weinig van, al die uitlaatgassen vliegen richting onze kleinkinderen. Maar als ik in dit leslokaal twee minuten een motor stationair laat draaien, holt iedereen kuchend naar buiten.''

Hoe vergaat het de leerlingen van Marnix Kremer twee weken na de cursus Het Nieuwe Rijden? Bert Kamphorst, de directeur van het motorrevisiebedrijf die op de lesdag 17,5 procent op zijn brandstofgebruik wist te besparen, rijdt nog net als vroeger, zegt hij. ,,Ik heb een Mercedes diesel, een automaat. Die auto rijdt al zo zuinig, ik krijg het niet voor elkaar om nog meer te besparen.''

Andere deelnemers staken wel wat op. Neem Marcel de Jong, manager bij een leasemaatschappij. Hij rijdt jaarlijks met zijn auto-van-de-zaakzo'n 45.000 kilometer. Als ,,redelijk rustige'' chauffeur gebruikte zijn Volvo S60 vóór de cursus zes liter diesel per honderd kilometer. Door eerder op te schakelen, het gaspedaal beheerster in te trappen en zijn boordcomputer intensief te gebruiken, heeft de manager voor dezelfde afstand nu nog maar 4,8 liter nodig. ,,Ik heb van die cursus een tik overgehouden en probeer zo zuinig mogelijk te rijden. Binnenkort verwacht ik toch een complimentje van onze wagenparkbeheerder.''

Zijn vrouw heeft hij aangestoken, zegt De Jong. Met behulp van de boordcomputer heeft hij haar laten ervaren hoe Het Nieuwe Rijden werkt. Lachend: ,,Haar besparingen tellen privé natuurlijk wel mee.''