Ray Charles zingt iets nieuws

Op het nummer `Gold Digger' van Kanye West blijkt acteur Jamie Foxx de stem van Ray Charles na te doen. Een geval van coveren voor gevorderen.

In de digitale wereld is het heel gemakkelijk om een nummer geheel of gedeeltelijk te kopiëren en te hergebruiken. Vooral hiphoppers en dance-muzikanten maken hier dankbaar gebruik van. Omstreeks 1990 was het bijvoorbeeld in de mode om iets van James Brown te samplen een schreeuw, een woord, een regel of een paar maten funk. De sample van de wiebelende drums uit Browns Funky Drummer werd zelfs zo vaak gebruikt dat het een cliché werd.

Soms leunen hiphopnummers zwaar op hergebruik van oude songs en hebben ze er hun succes aan te danken. Zo haalde het one-hit-wonder Coolio in 1995 in veel landen een nummer 1-hit met Gangsta Paradise, dat bestond uit een steeds herhaald stukje uit Stevie Wonders Pastime Paradise uit 1976 en een rap van Coolio zelf.

In het digitale tijdperk is het begrip cover verbreed. Een cover in traditionele zin is Gangsta Paradise natuurlijk niet: Coolio rapt immers niet de tekst van Stevie Wonder, maar zijn eigen woorden. Maar toch dacht iedere muziekliefhebber in 1995 al na een paar tonen van Gangsta Paradise: hé, hoor nou, dat nummer van Stevie Wonder.

In zijn huidige hit Gold Digger (nummer 1 in Amerika en in de Nederlandse top-10) heeft de Amerikaanse rapper Kanye West het begrip cover nog verder opgerekt. Hierin maakt West gebruik van een sample van het nummer I Got A Woman van Ray Charles uit 1954. Bijzonder is dat Kanye West niet een instrumentaal stukje van I Got A Woman heeft gebruikt, maar juist de zang. Het hele nummer door horen we de stem van Ray Charles de regel `She gives me money, when I'm in need' zingen, ontdaan van de bijbehorende instrumentale begeleiding.

Het is grappig dat West juist dit nummer als basis voor Gold Digger heeft gebruikt. Want terwijl Gold Digger gaat over meisjes die graag mannen plukken, is het in het origineel juist omgekeerd: I Got A Woman gaat over een man die profiteert van een vrouw. Nog opmerkelijker is dat West in het intro van het nummer iets lijkt te hebben veranderd in de sample van Charles. Gold Digger begint met de onbegeleide zang van Ray Charles. Het klinkt kaal, maar vertrouwd: dit is beslist Ray Charles. Maar wie goed oplet, hoort dat Charles iets zingt dat hij in 1954 helemaal niet zong. Niet `she gives me money' zingt hij, maar `she takes my money' en ook `she's a gold digger', een regeltje dat in het origineel niet voorkomt.

Hoe heeft West dit gedaan? Het is onmiskenbaar de stem van Charles die je hoort, maar hij zingt even onmiskenbaar iets dat hij nooit heeft gezongen. Raadpleging van het cd-boekje lost het raadsel op. Gold Digger bevat een sample van Ray Charles I Got A Woman', staat er keurig vermeld. Maar ook de naam Jamie Foxx komt in de informatie voor. En Foxx is de acteur die in de recente Hollywood-film over het leven van Ray Charles de soulpionier speelt en op fenomenale wijze diens nummers zingt. Als je dit eenmaal weet en nog een paar keer het nummer beluistert, hoor je of is het toch alleen suggestie? – dat de stem die het intro zingt iets verschilt van die van de sample in de rest van het nummer. Het is dus Jamie Foxx die met zijn Ray Charles-stem `she's a gold digger' zingt.

Wests tekstverandering is helemaal op zijn plaats in Gold Digger/I Got A Woman. Zoals Kanye West Foxx het precieze tegendeel van Charles' origineel laat zingen, zo had Ray Charles zelf in 1954 de woorden van een oude gospel helemaal gewijzigd. Charles had voor zijn song de muziek van een oude gospel van Alex Bradford genomen en de religieuze tekst veranderd in een wereldse: Bradfords My Jesus Is All The World To Me werd I Got A Woman, de eerste grote hit van Ray Charles. Meer dan een halve eeuw later heeft West met een nieuwe verandering in My Jesus Is All The World To Me ook een hit.