Opnieuw ophef over `spookgevangenen' van CIA

De Amerikaanse geheime dienst ondervraagt Al-Qaedaverdachten in geheime gevangenissen in acht landen, volgens de Washington Post onder andere in Oost-Europa. Daar wordt dat fel tegengesproken.

Dertig tot honderd terreurverdachten worden door de Amerikaanse inlichtingendienst CIA vastgehouden en ondervraagd op geheime locaties in het buitenland. De gedetineerden zitten in isolatiecellen, worden niet bezocht door het Internationale Rode Kruis en ondervraagd volgens de `vergrote ondervragingsmethoden' van de CIA die in de VS zelf zijn verboden.

Dat bericht in de Amerikaanse krant The Washington Post heeft zowel in de VS als in het buitenland voor opschudding gezorgd. Democraten in het Congres riepen collega's op een vorige maand ingediende wet over de behandeling van buitenlandse gevangenen versneld goed te keuren – zonder een amendement waardoor de wet niet geldt voor CIA-agenten, zoals vice-president Cheney en CIA-directeur Goss willen. De wet, waaronder een verbod valt op de wrede en inhumane behandeling van gedetineerden in Amerikaanse gevangenschap, werd ingediend naar aanleiding van de martelingen in de Iraakse gevangenis Abu Ghraib.

Het bestaan van geheime gevangenissen was al bekend. Amerikaanse generaals vertelden tijdens een hoorzitting in het Congres vorig jaar dat er alleen al in Irak zeker honderd `spookgevangenen' door de CIA buiten de boeken werden gehouden om hen te verbergen voor waarnemers van het Rode Kruis. Onder de Geneefse Conventies voor Oorlogsrecht, waaraan de VS zeggen zich te houden, is vastgelegd dat het Internationale Rode Kruis (ICRC) gevangenen regelmatig en zonder tussenkomst van de gevangennemende partij kan bezoeken.

Het ICRC had eerder zelf al het vermoeden dat er geheime gevangenissen waren omdat verdachten die door de federale recherche (FBI) op haar website werden genoemd als arrestanten, in geen van de door het Rode Kruis bezochte detentiekampen werden aangetroffen. ,,Deze mensen zijn, voor zover we weten, gedetineerd op locaties die niet alleen bij ons onbekend zijn, maar ook bij de rest van de wereld'', zei het ICRC in juli 2004.

Ook was bekend dat gevangenen van de Amerikanen onder andere in Afghanistan, Egypte, Jemen, Syrië, en op het Britse eiland Diego Garcia in de Stille Oceaan, werden ondervraagd. De Washington Post sprak gisteren echter over Thailand en enkele Oost-Europese democratieën. De namen van de laatste landen zouden op verzoek van de CIA zijn achtergehouden.

In Oost-Europa werden de berichten over het bestaan van geheime kampen en de medewerking van de destreffende regeringen fel tegengesproken. Rusland en Bulgarije ontkenden onmiddellijk. In Polen deden dat Gromoslaw Czempinski en Zbigniew Siemiatkowski, die indertijd verantwoordelijk waren voor de staatsveiligheid. ,,Volslagen absurd'', zei Czempinski. ,,Lachwekkend'', zei Siemiatkowski. ,,Ik heb tegen de Washington Post gezegd dat ik niets over deze kwestie weet. En dat herhaal ik nu.''

In Tsjechië gaf minister van Binnenlandse Zaken František Bublan toe dat de Amerikanen Praag hebben gevraagd gevangenen uit Guantánamo Bay in Tsjechische gevangenissen te mogen opsluiten. Volgens Bublan is dat verzoek echter afgewezen wegens ,,mogelijke veiligheidsrisico's''. Premier Jiˇrí Paroubek en de Tsjechische geheime dienst BIS zeiden niets van enig Amerikaanse verzoek te weten.

In Slowakije meldde de geheime dienst dat zijn dienst, ,zelfs al zou die op dit gebied met de CIA samenwerking'', principieel geen informatie over zijn doen en laten geeft. Het Slowaakse ministerie van Justitie zei dat in Slowakije geen gevangenissen zijn waar gefolterd wordt.

Human Rights Watch noemde gisteren het Roemeense vliegveld Mihai Kogalniceanu, bij Constan¸ta, met name als een plek waar de CIA gevangenen heeft laten opsluiten. De Roemeense premier Tariceanu ontkende vandaag ontkent dat er ,,CIA-gevangenissen'' zijn. De meeste Roemeense media brachten vandaag het nieuws zeer feitelijk, hoewel de krant Evenimentul Zilei zich liet verleiden tot de kop `Amerikaanse foltering nu ook in Roemenië!'. De krant geeft lezers de kans te reageren op het nieuws. Een van die lezers wees op het feit dat Roemenië in het verleden wel vaker het vuile werk voor anderen heeft opgeknapt – zoals in 1956, toen de Hongaarse premier Imre Nagy in Roemenië gevangen werd gezet nadat de Hongaarse opstand was neergeslagen; in 1958 werd hij in Roemenië opgehangen. Dezelfde lezer vroeg zich af wat de Roemeense leiding zegt als ,,terroristen een bom laten ontploffen in het centrum van Boekarest''.

De Amerikaanse minister van Justitie Alberto Gonzales ontkende noch bevestigde tegenover nieuwszender CNN het bestaan van de gevangenissen. ,,De president heeft de regering opgedragen alles te doen om Amerika te beschermen tegen nog een aanslag en om onze bondgenoten te beschermen en allen die met Amerika samenwerken. Maar dat doen we op een manier die verenigbaar is met onze juridische verplichtingen.''