Kanselier in ruste bestrijdt met boek de anti-Kohlmaffia

Zijn optredens zijn nog steeds een evenement. Terwijl in Berlijn de ene politieke verrassing de andere verdringt, lieten 150 journalisten de actualiteit gisteren toch even in de steek: Helmut Kohl lanceerde een boek.

De presentatie begint, conform draaiboek, met een fotosessie van tien minuten. Kohl zit onbeweeglijk achter een tafel. Gezicht in de plooi. Op de achtergrond, hoog boven hem, een immense poster met datzelfde gezicht. Een staatsman in gedachten verzonken.

Helmut Kohl, CDU-kanselier in ruste, schrijft al jaren aan zijn memoires. In 2004 verscheen het eerste deel, de aanloop naar zijn kanselierschap in 1982. Deel twee zou zijn regeerperiode omvatten, van 1982 tot 1998. Dat lukte niet. Het nieuwe boek telt weliswaar 1133 pagina's, maar beslaat slechts de eerste acht jaar. Een turbulente periode voor Duitsland én Europa, die begint met `eurosclerose' en eindigt met de val van de Muur.

Kohl reageert op vragen van journalisten met een ballonnetje gemurmelde tekst waarin – soms – een antwoord is vervat. Een vraag over beoogd kanselier Angela Merkel beantwoordt hij met een biografische schets van zichzelf. Bij tweedelige vragen vergeet hij steevast het tweede deel. Kohl hoeft niemand ter wille te zijn.

In het grote lichaam woont een licht gekwetste politicus die zichzelf kwelt met memoires omdat, zegt hij, anderen afbreuk doen aan zijn erfenis. Kohl wil zijn visie veiligstellen voor later ,,Als de anti-Kohlmaffia uit Hamburg al lang is verdwenen'', zegt hij met een verwijzing naar de redactie van het weekblad Der Spiegel.

Hij schreef geen afrekening, zegt hij. Maar uit voorpublicaties blijkt wel dat Kohl sommige partijgenoten niet spaart. Oud-bondspresident Richard von Weizsäcker, bijvoorbeeld. Kohl maakte zich destijds sterk voor Weizsäcker, maar was diep geraakt toen de president later de zelfzucht van politici aan de kaak stelde. Nu kaatst Kohl terug. Hij publiceert een brief waarin Weizsäcker bij Kohl bijna bedelde om het hoogste ambt.

Bij vlagen is Kohl vlijmscherp, als vanouds. Op zijn gezicht verschijnt dan een fijn lachje. Als hij vertelt over Margaret Thatcher die niets zag in de Duitse eenheid. ,,Zij leefde in een tijd die al lang voorbij was.'' Zijn oordeel over de voormalige Britse premier is hard, maar hij probeert fair te blijven. Hij roemt haar eerlijkheid. ,,Ze vond dat twee Duitslanden beter waren dan één en zei dat ook.''

Ruud Lubbers komt er minder genadig vanaf. Kohl en Lubbers hadden een vriendschappelijke band, totdat de Nederlandse premier op een Europese top in 1989 zijn reserves over de aanstaande eenwording liet blijken. Lubbers, schrijft Kohl, nam ,,een zeer kille, om niet te zeggen slechts moeizaam verborgen afwijzende houding aan. Gezien onze uitgesproken positieve verhouding was dat voor mij een heel grote persoonlijke teleurstelling.''