Is joodse bruidje de dochter van Jefta?

Het is een van de bekendste schilderijen van Nederland. Maar over de personen op Het joodse bruidje van Rembrandt bestaat al decennialang onduidelijkheid. De man die zijn armen om de schouder en borst van de vrouw naast hem heeft geslagen zou de bijbelse figuur Isaäk kunnen zijn, de vrouw zijn echtgenote Rebecca. Maar ook bijbelse liefdesparen als Abraham en Sara of Jacob en Rachel zijn door de jaren heen als mogelijkheid geopperd.

Journalist Bert Natter komt nu met een andere lezing. Volgens hem zijn er geen echtelieden afgebeeld maar een vader – de bijbelse veldheer Jefta – en zijn dochter. Dus geen verliefde mensen, maar een man die afscheid neemt van zijn enig kind. In het bijbelverhaal uit Richteren doet Jefta de belofte aan God dat hij na een gewonnen oorlog het eerste wezen dat hem bij zijn thuiskomst tegemoetkomt zal offeren. Tijdens onderzoek voor zijn roman Rembrandt en zijn vader, die 14 november verschijnt, ontdekte Natter bij toeval dat in het treurspel Jephta van Rembrandts tijdgenoot Vondel een accurate beschrijving stond van de kleding van de vrouw. Zo heeft Vondel het over een vrouw `in bruidsgewaad, doorgloed van 't zonnerood' die `halskarkanten van perlen' draagt. Natter geeft toe dat zijn onderzoek aanvankelijk geen wetenschappelijke pretenties had. ,,In mijn boek beschrijf ik het leven van de schilder gezien door de ogen van zijn zoon Titus. Een vader-kindrelatie zou mij dus goed uitkomen. Toen het boek af was ben ik verder gaan zoeken.'' Tot zijn verbazing vond de auteur een veilingcatalogus uit 1828 waarin het schilderij door een Engelse kunsthandelaar werd aangeduid als Jephtah and his daughter. ,,Ik vond het ongelofelijk dat die bron nooit eerder door kunsthistorici was aangehaald.''

Rembrandt-kenners zijn sceptisch over Natters stelling. ,,Niemand weet wie op het schilderij staan'', zegt kunsthistoricus Rudi Fuchs. Zijn collega Gary Schwartz zegt dat de interpretatie hem onwaarschijnlijk voorkomt, maar dat het verhaal van Natter aandacht verdient. Het Rijksmuseum, eigenaar van het schilderij, houdt vast aan Isaäk en Rebecca. Taco Dibbits, hoofd van de afdeling schilderijen: ,,Het schilderij vertoont overeenkomsten met een eerdere tekening met dit onderwerp. We zullen het naambordje dus niet veranderen.''