Criticus van Roemeens `toneelspel'

Een Roemeense medewerker op het kantoor van de Europese Commissie in Boekarest kreeg begin dit jaar een nieuwe baan aangeboden: staatssecretaris van Buitenlandse Zaken. Een aanbod om trots op te zijn, maar hij sloeg het af.

,,Bij ons verdient hij rond de 1.500 euro, het salaris van een Roemeense staatssecretaris is amper de helft'', zegt Onno Simons, plaatsvervangend hoofd van de EC-delegatie in Roemenië. Het land onderhandelt met de EU over toetreding. Een ingewikkelde klus die hoog gekwalificeerde ambtenaren vergt, maar daarvan zijn er in Roemenië niet genoeg, zegt Simons. De povere salariëring is slechts één van de oorzaken.

Simons: ,,Een getalenteerde Roemeen stuit binnen een ministerie op een generatie boven hem die risico's mijdt. Inflexibele ambtenaren zonder talenkennis. Als je jong en getalenteerd bent sla je op de vlucht voor deze cultuur, en zoek je een beter betaalde baan bij een internationaal bedrijf.''

Simons zette in 1994 een delegatie van de Europese Commissie op in de Kazachstaanse hoofdstad Almaty. Een ruige post, ervoer Simons: ,,Ik werd gestationeerd in een hotel. Om er zeker van te zijn dat je de volgende avond nog in je hotelkamer terecht kon moest je zo nu en dan de juiste persoon een fles whisky overhandigen.''

In 2000 begon hij bij de EC-delegatie in Bratislava, hoofdstad van Slowakije dat inmiddels lid is van de EU. In augustus 2003 werd hij overgeplaatst naar de Europese missie in Boekarest. Toetreding van Roemenië is gepland voor 2007, maar uitstel met een jaar dreigt als het land niet voldoet aan de strenge eisen van de EC, die vorige week een kritisch rapport uitbracht. De Roemenen blijven in gebreke in de strijd tegen corruptie en bij de hervorming van het openbaar bestuur en de rechtspraak.

,,Het wordt menens'', zegt Simons. ,,Brussel wil dat Roemenië nu ook hoofdverdachten van corruptie, onder wie hooggeplaatste politici, oppakt.''

Vergeleken met de Slowaken, die zich volgens Simons in het toetredingsproces ,,constructief'' opstelden, tonen de Roemenen weinig vindingrijkheid. ,,In Roemenië is er een traditie van een overheid die vooral administreert, maar met weinig ideeën komt.'' Dat wreekt zich in Brussel, waar de Roemenen op proef meedraaien in het Europese vergadercircuit. Simons: ,,Ze spelen handig toneel, maar hebben nauwelijks beleidsinbreng. En dat voor een land dat straks met 22 miljoen inwoners het zevende land van de EU wordt.''

Lang niet alle negatieve waarnemingen worden in de rapporten opgenomen. De politieke druk op het uitbreidingsproces is groot: `Dat land willen we erbij, discussie gesloten', luidt het credo. Simons: ,,De verhouding tussen realiteit en politiek in de EU wringt.''

Twee jaar woont hij nu met zijn Kazachstaanse vrouw in Boekarest. Een nuchtere Nederlander in een chaotische, sentimentele samenleving? Die cliché's gaan grotendeels op, zegt Simons, die de kleine corruptie in Roemenië heeft leren kennen. ,,Je wordt voor een verkeersovertreding aangehouden. Dan `valt er wat te regelen'. De vader van een vriend moest snel worden geopereerd, maar hij belandde op een wachtlijst. Tot er `iets kon worden geregeld'.''

Het bevredigende aan zijn werk, zegt Simons, is het vooruitzicht dat met de toetreding van Roemenië ,,bepaalde Westerse normen en waarden naar dat land worden gebracht''. Tegelijk is hij teleurgesteld over de negatieve stemming in Nederland over verdere EU-uitbreiding. ,,In de perceptie van de Roemeen bestaat Nederland als `begripvol' land allang niet meer. Nederland verwijdert zich van Europa, terwijl het daar zijn welvaart aan te danken heeft.''