Verhit, verzilt, overstroomd

Het wordt warmer in Nederland. De kans op overstromingen neemt toe. Nederlanders gaan in eigen land vakantie vieren – de Costa's worden te heet.

Begin dit jaar vroeg staatssecretaris Van Geel (VROM, CDA) een studie naar de effecten van klimaatverandering voor het dagelijks leven in Nederland. Wat nemen we waar en wat mag je verwachten? Waar moeten mensen rekening mee houden? Op deze en andere vragen kreeg hij deze week antwoord van het Milieu- en Natuurplanbureau (MNP). De onderzoekers hebben niet alleen de wetenschappelijke verwachtingen beschreven, maar ook de meest voor de hand liggende gevolgen van de klimaatverandering.

Wie wil weten hoe Nederland er over vijftig jaar uitziet, kan het beste even terugdenken aan de extreem hete en droge zomer van twee jaar geleden. Verschillende keren verwijzen de onderzoekers naar deze zomer, een sprekend voorbeeld hoe klimaatverandering kan uitpakken. Door gebrek aan rivierwater sloeg verzilting toe. Energiecentrales moesten hun productie verlagen door een tekort aan koelwater. Een aantal veendijken droogde uit, bezweek en dat leidde in Wilnis tot een overstroming. Vijfhonderd mensen overleden vervroegd als gevolg van de hitte. De Europese graanoogst viel tegen, de Nederlandse nog het minst. Door de hoge prijzen verdienden de Nederlandse boeren er goed aan.

De eerstkomende jaren zal er niet veel te merken zijn van de klimaatverandering. Althans niet meer dan er nu al valt waar te nemen. Bijvoorbeeld dat het gemiddeld één graad warmer is dan een eeuw geleden, dat het voorjaar eerder begint, dat het groeiseizoen drie weken langer is geworden en dat dieren zich trachten aan te passen. Een zuidelijke vlinder als de gehakkelde aurelia voelt zich al thuis in Nederland, terwijl de moerasparelmoervlinder en de rode vuurvlinder zijn verdwenen. De pimpelmees is slim genoeg om haar eieren eerder te leggen, maar de koolmees doet dat niet zodat jonge koolmeesjes te laat verschijnen om veel rupsen te kunnen eten.

Maar de grote veranderingen zullen zich pas over enkele decennia beginnen voor te doen, schatten de wetenschappers. Aan het einde van deze eeuw zullen er niet alleen vaker extreem warme en droge zomers in Nederland voorkomen, maar ook zal het vaker en harder regenen, vooral in de winter. De kans op overstromingen neemt toe, door de stijging van de zeespiegel, de extra neerslag en de extra aanvoer van rivierwater in de winter. Nederland zal de komende tachtig jaar nog eens anderhalve graad warmer worden.

De effecten voor de gezondheid zijn moeilijk te bepalen. Er zullen zeker meer mensen vroegtijdig sterven tijdens hittegolven, maar voor een deel zouden deze mensen zonder deze hitte slechts kort daarna toch zijn overleden. Bovendien zal deze zomersterfte worden gecompenseerd door een afnemende sterfte tijdens de zachtere winters. Ook een grootschalige epidemie van malaria zal vermoedelijk uitblijven, denken de wetenschappers, maar wel komen er onder invloed van de warme en natte winters en het vroege voorjaar steeds meer gevallen van de ziekte van Lyme, die wordt overgebracht door teken. Ook allergische aandoeningen zoals hooikoorts en astma zullen toenemen door de toenemende blootstelling aan pollen en huismijten.

Wij zullen meer water gaan verbruiken, denken de wetenschappers. De gemiddelde vraag naar drinkwater zal met enkele procenten stijgen, vooral door pieken tijdens hittegolven zoals afgelopen juni dit jaar, toen op de warmste dag het gebruik soms 50 procent hoger was dan gemiddeld. Twee jaar geleden steeg tijdens de lange hete zomer het verbruik vooral door het sproeien van tuinen. In de zomermaanden zal er ook vaker worden gekoeld, zodat de vermninderde behoefte aan stoken tijdens de zachtere winters vermoedelijk teniet zal worden gedaan. En door het lage waterpeil in de grote rivieren Rijn en Maas zal de binnenvaart worden beperkt, zodat de vervoerskosten met enkele procenten zullen stijgen. De landbouw zal er ondanks allerlei effecten vermoedelijk als geheel niet beter of slechter van worden.

Het meest in het oog springende en lucratieve effect van de klimaatverandering voor Nederland is volgens de wetenschappers het langere zomerseizoen, dat meer toeristen naar Nederland zal lokken en ook meer Nederlanders tijdens hun vakanties in eigen land zal houden. Voor hen zullen populaire bestemmingen in mediterrane landen over vijftien jaar al te heet worden. Nederlanders zullen bovendien minder vaak op sneeuwvakantie gaan, en in eigen land zullen zij langer moeten wachten op de kans dat er een elfstedentocht kan worden verreden. Helemaal verkeken is die kans echter niet, aldus de studie.