Klacht tegen Pamuk om Turkije uit EU te houden

Er is ophef in Europa over de aanklacht tegen de Turkse schrijver Orhan Pamuk wegens diens uitspraak dat in Turkije een miljoen Armeniërs zijn vermoord. Een Turkse advocaat heeft de aanklacht ingediend.

Van de Nederlandse staatssecretaris Nicolaï heeft de Turkse advocaat Kemal Kerinçsiz nog nooit gehoord. Maar dat verhindert hem niet om enthousiast te reageren op het onlangs geuite dreigement van Nicolaï dat de onderhandelingen met Turkije over lidmaatschap van de Europese Unie stopgezet moeten worden als de schrijver Orhan Pamuk wordt veroordeeld wegens belediging van de Turkse staat. ,,Wij willen Turkije helemaal niet in Europa'', zegt Kerinçsiz. ,,Dus ik zou zeggen tegen die minister: voer uw dreigement uit, dan zijn wij u zeer dankbaar!''

Turkije, nog geen maand nadat de onderhandelingen met Brussel op 3 oktober begonnen. Opiniepeilingen suggereren nog steeds dat een meerderheid van de Turken toetreding tot de EU wil, maar duidelijk is ook dat Turkse tegenstanders van het lidmaatschap zich meer beginnen te roeren. Een leidende rol wordt daarbij gespeeld door Kerinçsiz, een zachtmoedige advocaat van middelbare leeftijd en prominent activist van de ultranationalistische MHP (Partij van Nationalistische Actie). Hij was degene die namens een groep gelijkgestemden de aanklacht indiende tegen Pamuk, nadat deze tegen een Zwitserse krant had gezegd dat ,,30.000 Koerden en een miljoen Armeniërs'' in Turkije waren ,,vermoord'' en dat alleen hij, Pamuk, erover durfde te praten.

De zaak, die in december voorkomt, heeft internationaal veel ophef veroorzaakt. Waarschijnlijk zal die ophef de komende tijd alleen groeien: Kerinçsiz overweegt een tweede zaak tegen Pamuk te beginnen. Deze zei immers, aldus Kerinçsiz, in Frankfurt dat het leger momenteel de belangrijkste bedreiging vormt voor de democratie in Turkije. ,,Dat is een belediging van het Turkse leger'' en dus strafbaar.

Welbeschouwd heeft Kerinçsiz weinig hoop dat hij de rechtszaak tegen Pamuk zal winnen. Ook de Turkse regering heeft bij monde van premier Erdogan duidelijk te kennen gegeven een veroordeling absurd te vinden. ,,Als ik op de dag van het proces in de rechtszaal sta, vind ik daarom zowel de Europese Unie als ook mijn eigen regering tegenover mij.'' Maar belangrijker dan winnen is misschien voor Kerinçsiz dat de zaak duidelijk aantoont hoe hypocriet Europa is ten opzichte van Turkije. Onder druk van Brussel nam Turkije een nieuw wetboek van strafrecht aan – maar nu dat wetboek er is en een artikel bevat (301, over de belediging van de Turkse identiteit) dat Europa niet bevalt, wordt Europa weer boos.

Belangrijker nog: Europa laat nu zien hoe zwaar het in de praktijk tilt aan de met de mond zo beleden onafhankelijkheid van de rechtspraak – er hoeft maar een onwelkom oordeel te worden geveld, en de Turkse rechters kunnen rekenen op scherpe kritiek uit Brussel. En hoe sterk is de vrijheid van meningsuiting in Europa zelf? ,,Als een imam in Groot-Brittannië zegt wat hij denkt, wordt hij meteen uitgewezen.''

Uiteindelijk is alle ophef over de nieuwe strafwet, aldus Kerinçsiz, gebaseerd op een verkeerd begrip van de Turkse psyche. ,,Wat voor wetten je ook hebt, nooit zullen Turken accepteren dat hun natie door het slijk wordt gehaald.''

En daar ligt voor hem de crux: Turkije is anders. Met name linkse politici in Europa hebben de afgelopen tijd lange vertogen gehouden om te onderstrepen dat Turkije deel uitmaakt van de Europese cultuurstroom. Wie ze ook overtuigd hebben, niet Kerinçsiz. ,,Bij de Europese Unie gaat het om veel meer dan economie'', zegt hij, ,,Dus horen er alleen landen bij die diezelfde cultuur hebben. Ik vind dat Nicolas Sarkozy en Angela Merkel gelijk hebben: Turkije is anders, daarom willen wij niet bij de Unie.''

Waar Turkije wel bij zou moeten horen is voor Kerinçsiz duidelijk: als nationalist gelooft hij in een sterkere band tussen alle loten van de Turkse stam in deze wereld. Zijn inspiratie is de Turan-ideologie, volgens welke er een bijna mystieke band bestaat tussen allen die het kostbare Turkse bloed delen. Turkije zou dus niet, zoals de elite dat sinds honderden jaren wil, naar het Westen moeten kijken maar zijn blik juist op het Oosten moeten richten, waar veel Turkse bloedbroeders woonachtig zijn.

Volgens Kerinçsiz zou dat hoe dan ook een goed idee zijn: Europa valt niet te vertrouwen. ,,Aan het begin van de 19de eeuw gaven de Europese machten het Ottomaanse Rijk de verzekering dat het geen gebied meer zou verliezen. Je zag wat er daarna gebeurde. Europa brak zijn belofte en de hele Balkanpoot van het Rijk ging verloren.'' Of neem Cyprus: toen dat in 1960 onafhankelijk werd, stemde iedereen er mee in dat het pas lid kon worden van internationale organisaties als ook Turkije daar mee instemde. Toch kreeg Cyprus de uitnodiging lid te worden van de EU, ook al was Ankara daar fel op tegen. Of vorig jaar het referendum op Cyprus over hereniging. De Europeanen zetten de Turks-Cyprioten onder druk om ja te stemmen. Dat deden ze, maar geloof maar niet dat Europa sindsdien iets heeft gedaan om het isolement van Noord-Cyprus te verminderen, aldus Kerinçsiz.

Europa wil volgens hem een band met Turkije om het te kunnen overheersen. Echt lidmaatschap zal het echter nooit geven aan Ankara. En dus zal het altijd liegen, marchanderen en manipuleren. Als Oostenrijk straks voorzitter wordt, zal het ongetwijfeld alles uit de kast halen om Turkije het leven zuur te maken. Als het de Armeense kwestie niet is dan zal het Cyprus wel zijn of ze vinden gewoon iets anders, zegt Kerinçsiz.

Maar de stemming verandert in Turkije, waarschuwt de advocaat. Pas zag hij op de televisie een reportage waarin mensen op straat werd gevraagd of ze het goed vonden als Turkije concessies zou doen in het Armeense dossier. Iedereen weigerde, aldus Kerinçsiz. Hij glimt van trots: het Turkse volk hervindt zichzelf, het is een kwestie van tijd voordat dat volk Europa de deur zal wijzen.