Jongeren tussen Osama en Lonsdale

Hoe denken jongeren in Amsterdam-West nu, een jaar na dato, over de moord op Theo van Gogh? Tientallen islamitische jongeren aan het woord.

Theo van Gogh was een shaytan, een satan, zegt de 15-jarige Yasmina. Omdat hij de islam beledigde. Maar dat is Mohammed B. óók, zegt ze. Want Mohammed B. koos voor moord.

Vandaag is het een jaar geleden dat Mohammed B. in de Amsterdamse Linnaeusstraat de cineast Theo van Gogh op een gruwelijke manier ombracht. Vanwege ,,mijn geloof'', zei Mohammed B. aan het einde van zijn proces afgelopen juli voor de rechtbank. Het was een statement dat bij niet-moslims in Nederland afgrijzen opriep. Maar bij de jonge geloofsgenoten van Mohammed B. in Amsterdam-West - de buurt waar de moordenaar van Van Gogh opgroeide - zijn de gevoelens ambigu. NRC Handelsblad zocht ze de afgelopen weken op, van straatschoffies tot toekomstige studenten aan de universiteit. Eén van hen haalde een koranvers aan: dood degene die de vijand is van je religie. Maar de meeste jongeren zeiden: het is juist de islam die moorden verbiedt.

Mahmout (14) heeft in ieder geval een duidelijke mening. ,,Mohammed B. heeft het verpest voor alle Marokkanen'', zegt hij. ,,Hij zit nu lekker in zijn holletje, terwijl wij hier zitten te lijden voor zijn straf.'' Mahmout zit samen met Yasmina op het Wellant College in Amsterdam-Osdorp, een agrarische beroepsopleiding. Het is een `witte school': leerlingen met een islamitische achtergrond zijn er zeldzaam en hebben vooral last van de moord op Van Gogh, zeggen ze. ,,We kunnen weer van voren af aan met integreren beginnen'', zegt Rajae (15). In de tram worden ze ,,vies aangekeken''. Nasera (15): ,,Iemand op school vroeg me: als ik mijn mening geef, word ik dan ook doodgemaakt?'' Op het Wellant College is een clubje Lonsdale-jongeren actief: ,,Die schreeuwen dan ineens keihard `white power' in je oor'', vertelt Mahmout.

Van Londsdale naar Osama bin Laden is in Amsterdam-West niet altijd zo'n grote stap. Voor sommige jongeren is Mohammed B. een held. Zo is er de jongen die Mohammed B. ,,een mujahid'' (strijder voor de islam) noemt, maar niet met zijn naam in de krant wil omdat hij vreest in de problemen te komen. Van Goghs dood deed hem niks, vertelt hij. ,,Ik moest er zelfs om lachen.'' Volgens de jongen is het heel simpel: in de Koran staat dat iemand die de profeet uitscheldt, gedood moet worden. Mohammed B. heeft dat onder het pseudoniem Abu Zubair uitgelegd, vertelt hij. ,,Abu Zubair heeft artikelen geschreven. De dingen die hij schreef, zijn woorden kloppen. Hij haalde de bewijzen erbij.'' In de ogen van deze jongen is de Koran eenduidig. Wie de grenzen overtreedt, wordt bestraft. ,,De islam doet niet aan random killing.'' Net zoals sheikh Osama Bin Laden, die de westerse landen een wapenstilstand van drie maanden aanbood om hun troepen terug te trekken uit Irak en Afghanistan. ,,Als Nederland zijn troepen weghaalt en dictators in de islamitische landen niet langer steunt, stopt hier de chaos.''

Dergelijke reacties zijn niet de norm. Zeker, in Amsterdam-West bestaat onder jongeren veel onbegrip over de dingen die Theo van Gogh heeft gezegd ook al hebben velen pas ná zijn dood kennisgemaakt met alle beledigingen aan hun adres. Ook kunnen velen wel begrijpen dat Mohammed B. boos is geworden om de film Submission die Van Gogh samen met Tweede-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali maakte. Maar de stap om tot moorden over te gaan, díé keurt de grote meerderheid af. ,,Straffen moet je overlaten aan Allah'', zegt Rajae van het Wellant College. ,,Wie ben jij als eenvoudige dienaar van Allah om een leven te nemen? In de Koran staat dat je niemand mag vermoorden'', zegt Elif die in 6 vwo zit op het Hervormd Lyceum West (HLW) in Amsterdam-Slotervaart. Op deze school op een steenworp afstand van de straat waar Mohammed B. opgroeide zitten sinds de jaren negentig vrijwel alleen allochtone, vaak islamitische, kinderen. Een godsdienstleraar op de school durfde desgevraagd geen gesprek over Van Gogh in de klas aan te gaan, omdat hij ongenuanceerde meningen vreesde. De leraar geschiedenis was daar niet bang voor.

Een jaar na de moord worstelen jongeren op de school wel met de vraag hoe ze Mohammed B. precies moeten beoordelen. De `geloofsijver' van de moordenaar wekt soms bewondering. ,,Hij deed het uit liefde voor het geloof'', zegt Amal. ,,Zijn eigen ik was beledigd. Ik voelde me óók beledigd, alleen zou ik kiezen voor andere wapens. Het woord is mijn wapen.'' Yasmina van het agrarische Wellant College ziet Mohammed B. ,,niet als een slecht mens. Hij wil alles voor het geloof doen. Dat zou ik ook wel willen. Ik weet wel dat moord haram [verboden] is, maar toch ... Misschien is hij een beetje te ver in zijn geloof doorgeschoten.'' [Vervolg JONGEREN: pagina 3]

JONGEREN

'Moslims voelen zich heel snel aangevallen'

[Vervolg van pagina 1] Ook klasgenoot Nasera twijfelt: ,,Wat slecht is, is dat hij te ver is gegaan, ook in wat hij zegt. Maar als iemand tegen mij iets over de islam zou zeggen, zou ik mijn geloof ook verdedigen. De goede kant van Mohammed B. is dat hij iets voor zijn geloof heeft gedaan.''

,,Bullshit'', zegt Rajae op het Wellant als het `geloof' van Mohammed B. wordt geprezen: ,,Hij is een slecht mens.'' Mahmout, van dezelfde school: ,,Als je alles voor het geloof wilt doen, moet je bidden, vasten en naar Mekka gaan. Volgens de koran mag je niet zeggen wie ongelovig is. Dat bepaal jij niet.''

Een paar kilometer verderop, in de keet van de R&B (Resocialisatie en Begeleiding), vlak naast het politiebureau in Osdorp, vindt diezelfde worsteling plaats. R&B is een samenwerking van gemeente en politie en begeleidt tieners met een strafblad. In Amsterdam-West met zijn allochtone bevolking, zijn dat vaak Marokkanen.

Djamel kan de moord als straf voor `een ongelovige' niet goedkeuren: ,,Je kunt dat oordeel aan onze God overlaten.'' En Amine: ,,Ik denk ook niet dat Mohammed B. vanuit het geloof praat. Ik heb hele andere dingen meegekregen. Respect bijvoorbeeld.'' Maar Ilias zegt: ,,Nederlanders denken dat Mohammed B. een slechte jongen is, een slecht mens. Maar misschien is het wel een goede jongen. Hij had zijn school afgemaakt.''

Hoe de discussies onder de jongeren ook lopen, overal wordt fel gereageerd als de film Submission ter sprake komt. Zoals in 5 vwo op het Hervormd Lyceum.

Khalid: ,,Dit was geen vrije meningsuiting meer, maar pure belediging. Zoiets zou je bij het christendom ook niet moeten proberen te doen.''

Reda: ,,Je filmt ook niet iemand met een bijbel op zijn kont.'' (Gelach)

Khalid: ,,Als je een godsdienst beledigt, beledig je een hele groep.''

Mehmet: ,,Waarom heeft de overheid niet gezegd: waar ben je mee bezig? Ze hadden het moeten zien aankomen en de film moeten verbieden.''

Ahlam: ,,Als je iets wilt aansnijden, ga je niet beledigen. Ik heb nog nooit een naakte vrouw gezien met koranteksten. Dat klopt dus gewoon niet.''

Mehmet: ,,Hirsi Ali kan in het parlement toch ook een wet voorstellen tegen de mishandeling van vrouwen. Daar zie ik een Marokkaan nog niet iemand om vermoorden. Ze heeft het allemaal veel erger gemaakt.''

Wat was nou eigenlijk de bedoeling van Hirsi Ali, vraagt Amal uit 6 vwo van dezelfde school zich af: ,,Ik voel me nu aangevallen. Als het doel van de film Submission was om het onrecht tegen vrouwen aan de kaak te stellen, dan is dat zijn doel volkomen voorbijgeschoten.'' Klasgenote Elif blijkt tijdens de discussie liberaler dan Amal. Maar ook zij zegt: ,,Hirsi Ali haalt haar Somalische culturele achtergrond en de islam door elkaar. Ik had echt nog nooit van vrouwenbesnijdenis gehoord voordat zij erover begon.''

Richard en Rob zijn de begeleiders van de jongeren van R&B. Soms gaat de begeleiding vrijwillig, soms als onderdeel van een taakstraf. De jongens staan deze weken op het punt om naar de Ardennen te gaan voor een survival. Afmatten en grenzen opzoeken. De camouflagekleding ligt al op stapeltjes klaar.

Op 2 november, een jaar geleden, vingen Richard en Rob de jongens op om over de moord te praten. Richard: ,,`Dat is die klootzak die van alles over de islam heeft gezegd', zeiden ze toen. Maar als je met ze doorpraat, blijkt dat allemaal weinig gefundeerd. Ze zeiden ook: `die gozer is gek, straks hebben wij het allemaal gedaan'. Op de avond van de moord werden Rob en Richard nog teruggeroepen om de wijk in te gaan. ,,Men was bang voor spanningen. Maar het was heel stil op straat, er was voetbal op tv.''

Ook hier is onder de jongeren een jaar later weinig waardering voor Submission. Hamza: ,,Als zo'n film over Jezus gemaakt zou worden, zouden de christenen dat ook niet leuk vinden.''

Begeleider Bilal zegt: ,,Blote vrouwen zijn al taboe, en dan die letters van de koran op haar lichaam.

Ferdi: ,,Iedereen heeft het recht om zijn mening te uiten. Maar die meneer Van Gogh had geen mening. Hij wist te weinig van de islam af.''

Adelilah: ,,Hij dacht niet aan de gevoelens van de moslims.''

Ilias: ,,Wat hij heeft gedaan heeft niets met een mening te maken, maar alleen met beledigen. Iemand kwaad maken.''

Hoe breed en diep de belediging door Van Gogh en Hirsi Ali ook wordt gevoeld, diverse jonge Marokkanen verbazen zich zelf over de felle reacties uit eigen kring. ,,Waarom voelt men zich in moslimkringen altijd zo snel aangevallen en elders niet'', vraagt Elif op het Hervormd Lyceum West (HLW) zich af.

Ook volgens Rajae van het Wellant voelen Marokkanen zich ,,wel heel snel'' aangesproken. Klasgenoot Yasmina herkent dat in zichzelf: ,,Ik zat een keer op tv naar een standup comedian te kijken. Die maakte heel veel grappen waar ik erg om moest lachen. Toen maakte hij een grap over de islam en heb ik de tv meteen uitgezet.''

Amal uit 6 vwo van het HLW kan de beledigingen van Van Gogh echter niet relativeren. Het ging ,,over de profeet''. ,,Een interpretatie van de profeet'', werpt Elif tegen. Amal daarop: ,,Hoe kun je de profeet nou interpreteren? Natuurlijk voelde ik me aangevallen. De profeet is een groot voorbeeld.'' Rachid valt haar bij: ,,Het uitschelden van de profeet is heel erg. Als iemand zegt `jouw teringmoeder' dan is dat niet zo erg als het uitschelden van de profeet.''

Waarom toch die felheid? Het geloof is gewoon heel belangrijk voor ons, zegt de 22-jarige begeleider Bilal bij R&B, naast het politiebureau: ,,Het geloof gaat om saamhorigheid. Kijk naar de Ramadan. Dan komen we hier aan deze tafel. Om samen te eten, het gezellig te hebben, onze islamitische tradities. Dat maakt ons één.''

Amine: ,,De islam staat voor ons op nummer één.''

Bilal: ,,Het geeft je het gevoel dat je ergens bij hoort. En het wordt belangrijker, omdat je je elke keer moet verdedigen, uitleggen dat het niet zo is dat alle moslims terreur steunen. Daardoor wordt het gevoel alleen maar sterker.''

Ilias: ,,Het geloof is het geloof, de islam is de islam, klaar.''