`Ik herken mij niet meer in Nederland'

Hoe wordt in het buitenland gedacht over Nederland? Zien de expats veranderingen sinds de moord op Van Gogh? Lezers van de weekeditie van NRC Handelsblad geven antwoord.

,,Nederland is niet het centrum van Europa'', maant Michiel Hardon uit Frankrijk de redactie. Hij kan de ontwikkelingen niet goed overzien, de Franse media berichten liever over het drugs- en euthanasiebeleid in ons land. Een mini-enquête onder collega's leerde Hardon dat Nederland nog altijd het land is van bloemen, molens en Anne Frank. De moord op Van Gogh? ,,Hij had toch zélf zijn oor afgesneden?'', reageerde een van Hardons kennissen.

De meeste briefschrijvers zien wel veranderingen: Greetje Hiemstra uit Spanje herkent zich niet meer in ,,de dingen die in Nederland gebeuren''. ,,Ten hemel schreiend'', noemt ze ,,de manier waarop in Nederland met buitenlanders en asielzoekers wordt omgegaan''.

Volgens Jan van Putten uit Ierland was ,,leven en laten leven'' jarenlang het motto van Nederland: ,,Binnen de verzuiling werden verschillen aanvaard zolang ze niet schaadden''. Hij verbaast zich dat Nederland minder tolerant is geworden, terwijl met de moord op Van Gogh duidelijk werd ,,waartoe onverdraagzaamheid kon leiden''. Van Putten vraagt zich af of Nederlandse politici onverdraagzaamheid durven te bestrijden, als dat betekent dat ze kiezers verliezen.

Peter-Paul Steenbergen mailt vanuit Sydney dat zijn recente bezoek aan Nederland hem deed besluiten om voorlopig niet terug te keren. Hij hoorde ,,negatieve geluiden over allochtone Nederlanders'' van mensen van wie hij dat ,,het minst verwachtte''. Steenbergen leest in Australische kranten ,,regelmatig'' berichten over Hirsi Ali, ook de moorden op Fortuyn en Van Gogh werden daar ,,uitvoerig'' beschreven. Zelf heeft hij geconcludeerd dat Nederland ,,geen multiculturele samenleving heeft zoals Australië.''

Afgelopen zomer bezocht mevrouw Dukesz uit Toronto haar oude woonplaats Amsterdam met haar jongste zoon. Een ,,vriendelijke Nederlander'' op Schiphol waarschuwde haar: het keppeltje op het hoofd van haar zoontje zou wel eens voor problemen kunnen zorgen in de binnenstad. ,,Aangekomen in de stad, vond ik dat velen ons gemeen aanstaarden, vloekten, spuugden. Waar is de democratie? In Canada kan ik vrij rondlopen.''

Anderen denken dat het keerpunt niet bij de moord op Theo van Gogh ligt: ,,De verloedering begon al veel eerder'', vermoedt Berend van Bon, een teruggekeerde expat uit Nijmegen. Hij merkte bij zijn terugkeer eind jaren negentig al dat het gebruik van `scheldwoorden en schuttingtaal' sterk was toegenomen, bijvoorbeeld in de tv-uitzendingen van Paul de Leeuw. Het politieke program van `normen en waarden' wordt volgens Van Bon belachelijk gemaakt door de media.

,,C'est le ton qui fait la musique'', zegt ook Nancy Bracci-Korthout uit Frankrijk. Ze vindt dat de politieke leiders in Nederland niet moeten ,,voorgaan in agressiviteit'', maar een taak hebben om de ,,sociale vrede te bevorderen''.

,,Nederlanders tonen nu hun ware, xenofobe gezicht'', zegt Dick Leffelaar uit Spanje. Hij denkt dat de Nederlandse tolerantie altijd meer een vorm van onverschilligheid was ten opzichte van ,,het doen en laten van andere bevolkingsgroepen''. Over Nederland wordt in de Spaanse pers summier bericht, volgens Leffelaar: hooguit de Nederlandse ,,decadentie'' en ,,wansmaak'' wordt geïllustreerd door berichten over de zwangere bewoonster van het Big Brother-huis.

De omstandige arrestatie van Hofstadgroep-verdachten werd volgens Wim Peijnenburg in zijn woonplaats Frankrijk breed uitgemeten: ,,Het militair vertoon wekte de indruk dat een enorm terroristisch netwerk werd opgerold, terwijl het al de tweede of derde keer was dat (vaak dezelfde) verdachten werden opgepakt!'' Volgens Peijnenberg dragen zulke acties, ,,waar politici mee denken te scoren'', alleen maar bij aan de ,,enorme angst''. Peijnenburg betreurt dat in Nederland de tolerantie heeft plaatsgemaakt voor racisme: ,,In Nederland leeft een fobie die Terrorisme heet.''