Explosieve stijging moslimthema's

Zowel in kranten als op internet was na de moord op Theo van Gogh explosief veel aandacht voor thema's met betrekking tot de islam. In de kranten zwakte die aandacht snel af toen prins Bernhard dood ging. Maar op Marokko.nl maakte dat weinig indruk.

De nieuwsgroep Marokko.nl ging bij de start in 2001 vooral over dating en liefde. En nog steeds luchten duizenden Nederlandse Marrokanen er hun hart. Waarom accepteren vrienden niet dat je homo bent? Wat mag wel en niet van de islam? En hoe style je je hoofddoek het mooist?

Maar sinds VVD-politica Ayaan Hirsi Ali haar protestfilm Submission op televisie vertoonde, heeft de nieuwsgroep ook steeds meer maatschappelijke topics. Het aantal berichten over immigratie, terreur en moslims nam op Marokko.nl sindsdien sterk toe (zie grafiek). En de hoeveelheid steeg explosief nadat filmmaker Theo van Gogh werd vermoord, vandaag een jaar geleden.

Dat gold ook voor de landelijke kranten. Ook daar is een hoge piek te zien in het aantal artikelen over immigratie en terreur na de moord op Van Gogh. Maar de piek vlakt in de kranten wel sneller af dan op Marokko.nl.

Volgens Nel Ruigrok, onderzoekster aan de UvA, heeft dat te maken met het overlijden van prins Bernhard, een maand na de moord. ,,De kranten verlegden toen deels hun aandacht.'' Op Marokko.nl heeft het overlijden van de prins veel minder impact, de aandacht voor moslims en terreur-onderwerpen blijft er structureel hoog.

Ruigrok analyseerde samen met VU-onderzoekers Dirk Oegema en Wouter van Atteveldt hoe oude en nieuwe media reageerden op de aanslagen in New York, de moord op Pim Fortuyn en Theo van Gogh. Zij selecteerden duizenden artikelen uit de landelijke kranten en twee nieuwsgroepen op internet. Naast Marokko.nl ook NL.politiek. Die site wordt vooral door autochtone Nederlanders bezocht en heeft een gematigd rechts karakter.

Het analyseren van berichten in nieuwsgroepen is ingewikkeld, vertelt Oegema. Ze blijven vaak niet langer dan drie maanden bewaard. En ook inhoudelijk is het lastig. ,,Bijdragen aan een nieuwsgroep bestaan soms maar uit een paar woorden. Zoals: `Echt niet'. Dan is vaak niet duidelijk waarop precies wordt gereageerd.''

Krantenartikelen zijn digitaal tot tientallen jaren geleden beschikbaar. De onderzoekers selecteerden op basis van een groot aantal trefwoorden 106.000 artikelen die gingen over islam, integratie of immigranten, vanaf 2000. Dat leverde enkele interessante conclusies op. Zo verschenen er veel meer artikelen over immigratiethema's na de moord op Theo van Gogh dan na de aanslagen in New York in 2001. Dat kan volgens de onderzoekers betekenen dat de link met moslims en immigratie toen meer werd gelegd dan in 2001. Maar het kan ook de werking zijn van het journalistieke principe dat `wat dichterbij gebeurt, erger is'.

Na de moord op Pim Fortuyn daalde het aantal artikelen over immigratie en moslims heel snel. ,,Vrijwel direct werd duidelijk dat de moordenaar een autochtone milieu-activist was,'' zegt Dirk Oegema.

Over het algemeen komen de `nieuwspieken' tussen de kranten en de internetsites redelijk overeen. Alleen is de piek na de moord op Van Gogh in de nieuwsgroepen relatief veel groter dan in de kranten. Oegema: ,,Kranten werden na de moord niet twee keer zo dik, de nieuwsgroepen verdubbelden wel in omvang.'' Een ander verschil is dat op Marokko.nl veel heviger werd gereageerd op vertoning van Submission dan op het `autochtone' NL.politiek en in de dagbladen.

De berichtgeving over immigratiethema's blijkt ook onderhevig aan seizoensinvloeden. In de zomer is er minder aandacht voor. De politiek ligt dan stil. ,,En bijvoorbeeld in de zomer van 2004 was er veel aandacht voor sportevenementen zoals de Olympische Spelen en het Europees kampioenschap voetbal,'' zegt Ruigrok. Zij denkt dat ook mee kan wegen dat veel immigranten in de zomer in hun vaderland verblijven.

Deze week publiceerde hoogleraar politicologie M. Hajer van de Uva een analyse van de berichtgeving vier maanden voor en vier maanden na de moord op Van Gogh. Hij concludeerde dat media nauwelijks de link legden tussen terreur en moslims. Volgens Dirk Oegema heeft Hajer gelijk, maar is dat niet het hele verhaal. ,,Vaak werden die twee dingen niet in één artikel met elkaar in verband gebracht, maar stonden er wel artikelen over terreur en over moslims op dezelfde pagina. Daardoor is mogelijk toch het beeld ontstaan dat moslims en terreur ten dele synoniem zijn aan elkaar.''