`Er moet iets veranderen in dit land'

Naast verdriet klonk er gisteravond vooral woede op een herdenking in Amsterdam voor de slachtoffers van de Schipholbrand. ,,Ik schaam me voor Nederland.''

Christy Condehson spreekt met zachte stem. ,,Ik schaam me zo.'' Ze herhaalt de zin enkele keren en kijkt in de richting van de Poolse Halina Denis. Haar Oekraïense vriend Taras Bilyk is een van de elf slachtoffers van de brand vorige week in het justitieel cellencomplex op Schiphol-Oost. Ook Nevin Igli zit op de voorste rij in de kerk. Zij verloor haar broer Mehmet Avar, die illegaal in Nederland was en bij een verkeerscontrole was opgepakt. Aye Adepeju, de Nigeriaanse schoonzoon van Condehson zat ook in dententie op het moment van de brand.

Hij behoort tot de 268 overlevenden. Ze is woedend dat hij daarna in een isoleercel is geplaatst in het detentiecentrum in Zeist en dat hij nog steeds niet met zijn vrouw en schoonmoeder heeft kunnen bellen. ,,Maar we hébben hem nog'', zegt ze.

Gisteravond werden in de Dominicuskerk in Amsterdam de slachtoffers van de Schipholbrand herdacht. De bijeenkomst was een initiatief van Genoeg is Genoeg, een bundeling van minderhedenorganisaties. Maar de aanwezigen, een krappe kerk vol, waren grotendeels autochtone Nederlanders, mannen en vrouwen die in de afgelopen jaren wel vaker aanwezig waren bij demonstraties en wakes tegen ,,het harde beleid van deze regering ten aanzien van vreemdelingen''. En menigeen van de bezoekers is actief betrokken bij de opvang van asielzoekers die geen recht meer hebben op opvang van de overheid.

Het is de schaamte die hen gisteravond naar de kerk dreef. ,,Dat in een beschaafd en democratisch land als Nederland vreemdelingen als criminelen worden vastgezet en zelfs minder rechten hebben dan échte gevangenen'', verwoordde advocaat Ronald Denz de gevoelens van de `kerkgangers'. Zijn Bulgaarse cliënt Vladislav Lenlev kwam bij de brand om. Hij was tijdens het winkelen in Utrecht opgepakt, omdat hij zijn paspoort niet kon tonen, aldus de advocaat.

Maar het was gisteravond even niet het moment om van die politieke woede te getuigen ook al was dat wel de ondertoon in elke speech en zaten er politici van PvdA, GroenLinks en SP in de kerk. Het was de bedoeling om aan de hand van verhalen van familieleden, vrienden en advocaten een gezicht te geven aan de slachtoffers.

De Poolse Halina Denis sprak met tranen in haar stem. Ze vertelde het verhaal van twee mensen die elkaar enkele jaren geleden in Nederland ontmoetten en die steeds meer van van elkaar gingen houden. Hun leven had weer glans, ondanks tal van problemen zoals de illegale status van Bilyk. Ze wilden hun toekomst in Oekraïne opbouwen. Daarvoor waren ze aan het sparen.

Halina zegt dat ze nu weet dat hij nog in leven had kunnen zijn. Dat Bilyk niet is verbrand in zijn cel, maar is omgekomen omdat hij een Oekraïense vriendin wilde redden die enkele cellen van hem verwijderd zat.

De Turkse Sevin Ilgi was niet in staat om te spreken. In haar plaats legde haar 12-jarige zoon Ozan de kerk zijn dilemma voor: ,,Ik wil weten hoe mijn oom Mehmet is omgekomen, maar ik weet niet aan wie ik die vraag kan stellen?''

Mohammed Rabbae, van Genoeg is Genoeg, had er in zijn openingswoord al voor gepleit dat de overlevenden van de Schipholbrand ,,moeten kunnen rekenen op het kloppend hart van Nederland''. Dat ze alsnog een verblijfsvergunning moeten krijgen. Anderen benadrukten dat de onderste steen boven moet komen.

Maar Condehson en haar dochter Atina Adepeya eisen verdergaande actie. ,,Er moet iets veranderen in Nederland voor deze mensen'', meende Condehson. ,,Nederlanders weten niet hoe zij hier worden behandeld. Het is dat ik een schoonzoon heb die vreemdeling is, anders zou ik het ook niet hebben geweten.''