De cv-politie gaat al uw gangen na

Werkgevers klagen over fraude met cv's. Onderzoek naar het arbeidsverleden van sollicitanten raakt de grenzen van de Wet bescherming persoonsgegevens.

Vroeger was het simpel: als je een vacature had, keek je rond en via via kon je altijd wel iemand vinden. Je wist snel uit wat voor `nest' zo iemand kwam. ,,Maar tegenwoordig heb je geen idee wie je in huis haalt'', zegt Ronnie de Beijer, directeur van De Beijer Telecom uit het Gelderse Oosterbeek. ,,In de eerste gesprekken kom je er vaak ook niet achter of iemand anders is dan hij zich voordoet.''

De Beijer werd naar eigen zeggen verscheidene malen geconfronteerd met werknemers die bij het sollicitatiegesprek gewag maakten van een ijzeren gestel of een keihard diploma. Achteraf bleef de mevrouw, die zei dat ze nooit ziek was, wel twee keer per maand met vage klachten thuis. Een andere medewerker had de klinkende opleiding die op zijn cv pronkte nooit gevolgd. Gevolg: een vervelende ontslagprocedure, en opnieuw een tijdrovend selectieproces. De Beijer: ,,In een kleine organisatie als de onze, waar de lijnen kort zijn, kun je je dat soort zaken niet veroorloven. Het kost allemaal tijd en geld.''

Toen De Beijer vorige maand opnieuw een vacature moest vervullen nam hij geen risico. Hij huurde Alpha Personalia in, een eveneens in Oosterbeek gevestigd bedrijf dat de curricula vitae van sollicitanten controleert. In opdracht van de werkgever verifieert het bedrijf bij verschillende instanties en vorige werkgevers of het cv klopt.

Voor De Beijer controleerde Alpha Personalia de cv's van drie gegadigden voor de baan van verkoper binnendienst. Wat bleek? Geen van de cv's bleek vrij van leugens. De Beijer: ,,De één was niet eerlijk over zijn salarisstrookje. De tweede schreef dat hij ergens anderhalf jaar had gewerkt, dat bleek krap een half jaartje geweest te zijn. De derde sprak over een diploma dat hij nooit had behaald.''

Hoewel het wroeten in andermans verleden hem tegen de borst stuit voelde De Beijer zich ertoe genoodzaakt. ,,Uit gesprekken van Alpha Personalia met oud-collega's van de sollicitanten bleek bijvoorbeeld dat bij een van de drie het jaarcontract niet was verlengd wegens veelvuldig ziekteverzuim. Op een andere manier kom je daar gewoon niet achter.'' Uiteindelijk kreeg geen van de jokkebrokken de baan.

Diana Willemsen, een van de oprichters van Alpha Personalia: ,,Wij snappen best dat mensen hun cv mooier maken dan het is omdat ze op de krappe arbeidsmarkt moeilijk een baan vinden. Het probleem is dat je de mensen die wel eerlijk zijn op hun cv de kans op een baan ontneemt.''

De Beijer is niet de enige die zijn sollicitanten wantrouwt. Liegen dat je nooit ziek bent is vervelend voor een werkgever, maar het kan nog erger. Steeds vaker roepen werkgevers de hulp in van bedrijfsrecherchebureaus. Niet alleen om cv's tegen het licht te houden, maar om de betrouwbaarheid van hun toekomstige werknemers als zodanig te toetsen.

Hoe vaak bedrijfsrecherchebureaus worden ingeschakeld, is onbekend. Ook de Vereniging van Particuliere Beveiligingsorganisaties (VPB) beschikt niet over cijfers. Een rondgang langs grotere bedrijfsrecherchebureaus leert echter dat het controleren van cv's de laatste twee jaar een veelgevraagde dienst is.

Niet iedereen die zijn ziekteverzuim verzwijgt of zijn cv optuigt met valse diploma's hoeft zich te ontpoppen tot dief of fraudeur. Maar waar iedere werkgever bang voor is, is dat hij een `mol' in zijn bedrijf opneemt. Iemand die zich in een vertrouwelijke positie ingraaft en wanneer hij de kans ziet, begint met graaien.

,,Bedrijfsfraude is een gigantisch maatschappelijk probleem'', zegt Pieter IJfs, beleidsmedewerker bij Hoffmann Bedrijfsrecherche uit Almere. ,,Wij roepen al jaren: pas op wie je binnenhaalt. Van oorsprong houden wij ons bezig met het opsporen van interne fraude. Dus we zien veel mensen die gefraudeerd hebben. Wij merken al langer dat de fraudeurs die we opsporen niet werden gescreend. En andersom: de mensen die wij onderzochten en `goedbevonden' hebben zijn we later nog nooit in een fraudeonderzoek tegengekomen.''

Hoffmann Bedrijfsrecherche, met zo'n 300 pre-employmentscreenings per jaar marktleider op het gebied van cv-controles, schat dat het Nederlandse bedrijfsleven jaarlijks zo'n 2,8 miljard euro schade lijdt door fraude van medewerkers. Daarbij gaat het niet alleen om medewerkers die een greep uit de kas doen, maar ook om fraude met tijd, WAO-fraude, verzuimfraude, schuiven met goederen, en overboekingen doen uit de administratie. De kosten van een cv-controle zijn vergeleken bij die schade gering. Voor een `referentiecheck basis' rekent Diana Willemsen van Alpha Personalia 190 euro. Voor dat bedrag belt het bedrijf met drie door de sollicitanten opgegeven vorige werkgevers. Voor 390 euro controleert Willemsen de juistheid van de diploma's bij onderwijsinstanties en gaat ze bij één of meer oud-werkgevers langs. Willemsen: ,,Wij kunnen geen antecedentenonderzoek doen zoals de politie dat uitvoert. Ik kan wel aan een ex-collega vragen of iemand misschien is vertrokken om diefstal of zoiets.''

Op dit punt kan de nieuwsgierigheid van de werkgever naar het verleden van de sollicitant in conflict komen met diens rechten zoals vastgelegd in de Wet bescherming persoonsgegevens. De sollicitant moet van tevoren zijn toestemming verlenen aan degene die het onderzoek uitvoert. IJfs van Hoffmann: ,,Voordat we bij oud-werkgevers langsgaan vragen wij de kandidaat schriftelijk om toestemming. Daarnaast vragen we om zoveel mogelijk informatie: functie, persoonsgegevens, wel of niet ingeschreven, namen van partners, kinderen, ouders, vorige adressen, opleidingen, cursussen, werkgevers, vorige werkgevers, alle namen die wij nodig denken te hebben, directe chef, referenties, functies in dienst, functies uit dienst, ingeschreven bij de Kamer van Koophandel, genoten uitkeringen. De sollicitant is volgens de Wet bescherming persoonsgevens natuurlijk niet verplicht overal antwoord op te geven.''

Maar met de toestemming van de sollicitant om oud-werkgevers te spreken komen de rechercheurs een heel eind. En de mensen praten graag. IJfs erkent dat dat af en toe een `ethisch probleem' oplevert. ,,Stel, we komen ergens, en iemand zegt: loop even het politiebureau aan de overkant binnen. Vervolgens weidt een agent flink uit over de capriolen van je kandidaat. Die informatie mogen wij niet gebruiken, maar we weten het wel. Ik kan me goed voorstellen dat bij de opdrachtgever de behoefte bestaat om zoiets bespreekbaar te maken.''

En omdat die behoefte bestaat, komt er toch vaak vertrouwelijke informatie bij derden terecht, merkt Gert Onne van de Klashorst, woordvoerder van het College bescherming persoonsgegevens (CBP). Jaarlijks krijgt het CBP zo'n zestig verontruste telefoontjes van sollicitanten over wat zij als een grove schending van hun privacy ervaren. Volgens Van de Klashorst draait het screenen van sollicitanten vooral om transparantie: voor alle partijen moet duidelijk zijn welke informatie bij wie terechtkomt. ,,Daarbij moet de gevraagde informatie gerelateerd zijn aan de functie. Bellers vragen vaak: ben ik verplicht om voor die toestemming te tekenen? Dat zijn ze niet. Anderzijds: je hóéft daar natuurlijk niet te solliciteren. De werkgever heeft alle recht om voor zijn belangen op te komen.''

Intern geldt bij Hoffmann de regel dat `belastende' informatie niet in het rapport aan de opdrachtgever terechtkomt. IJfs: ,,Als wij een negatief verhaal horen, proberen we iemand anders binnen die organisatie te spreken. Want het kan een oude vete zijn, een onderbuikgevoel dat leeft en eindelijk wordt uitgesproken. We willen dan graag nog van een tweede persoon horen: klopt het verhaal wel, of is het een beetje opgeblazen? Opdrachtgevers die onze werkwijze kennen, weten inmiddels: als wij nee zeggen, betekent dat niet doen.''

Omdat sjoemelen met cv's blijkbaar zo algemeen is geworden, hebben sollicitanten baat gekregen bij een keurmerk. Wie elk spoor van twijfel over zijn of haar cv bij de toekomstige werkgever wil wegnemen, kan zich wenden tot Een Streepje Voor.nl uit het Brabantse Rijen. Het bedrijf verleent sinds afgelopen juni een keurmerk voor cv's, door in opdracht van de sollicitant diens gangen in het verleden na te gaan. Volgens Henry Nieuwenhuizen, oprichter van Een Streepje Voor, kunnen sollicitant en werkgever zich daardoor richten op waar het werkelijk om gaat: ,,Wil ik hier wel werken, en, past deze sollicitant in deze organisatie?''

Naar eigen zeggen wordt Nieuwenhuizen veel gebeld door mensen met een `stevig' cv, of buitenlandse diploma's, ,,die daar verder geen gedoe over willen''. Ook bellen mensen die van zichzelf vinden dat ze wat extra's moeten meebrengen. ,,Die zeggen: als ik naar mezelf kijk, en naar de moeilijke arbeidsmarkt, dan vind ik dat ik in een achterstandspositie zit. Ik wil een streepje vóór krijgen bij het zoeken naar een nieuwe baan.''

Het keurmerk van Een Streepje Voor kost de sollicitant tussen de 125 en 450 euro, afhankelijk van het aantal gegevens dat gecontroleerd moet worden, persoonsgegevens, opleidingsgegevens, werkervaring en de bijbehorende jaartallen, functiebenamingen of zelfs aard van de functie. Geen geld, vindt Nieuwenhuizen: ,,Als het je een leuke baan oplevert, is het toch een prima investering?''