De broers Dardenne filmen opnieuw tot in de poriën

Wie is het kind in L'enfant, de vierde film van Jean-Pierre en Luc Dardenne? Is dat de halfwassen hoofdpersoon Bruno, dief, bedelaar, scharrelaar? Of is het zíjn kind, een ingepakt bundeltje baby dat gedurende de film van wonder tot last wordt en van koopwaar misschien weer tot wonder?

Bruno, zijn kind en diens moeder Sonia wonen in de Waalse staalstad Seraing, die grauw en koud is. Als de zon er schijnt, geeft hij vals licht. Langs de stralen in de verre, lege straten zien we nog meer kinderen zoals Bruno, jonger nog, die elke euro eerlijk bij elkaar sjacheren, ritselen, stelen en liegen. Een eerzaam bestaan is een optie die al lang is afgeschreven. Deze straten brengen deze kinderen voort. Deze kinderen worden gedefinieerd door hun gedrag. Zo is L'enfant een politieke film op het meest basale niveau.

De films van de Luikse gebroeders Jean-Pierre en Luc Dardenne (geboren in respectievelijk 1951 en 1954) zien er zo terloops en geïmproviseerd uit dat je bijna zou denken dat ze ook inderhaast gemaakt zijn, een beetje met de camera op straat, achter Bruno en zijn gestolen motor aan. Niets is minder waar. Na hun overdonderende speelfilmdebuut La promesse (1996) maakten de Dardennes met Rosetta, Le fils en nu L'enfant elke drie jaar een nieuwe film. En inmiddels zijn de stugge praters vaak genoeg eenlettergrepig aan het woord geweest om duidelijk te maken dat hun `documentaire stijl' zorgvuldig beredeneerd en geregisseerd is. Ze maakten er school mee, net als Lars von Trier en zijn Dogma-bende. Met die zwiepende en zwoegende camera, altijd tot in de poriën van hun hoofdpersonen.

Hun rauwe, directe cameravoering is zo opmerkelijk dat het bij hun films vaak alleen dáár over gaat. Maar behalve een (anti-)esthetisch houden zij er ook een ethisch programma op na. Met L'enfant, dit voorjaar bekroond met een Gouden Palm op het filmfestival van Cannes, zijn ze weer terug bij de thema's en hoofdfiguren van hun eerste films: armoede en maatschappelijke verschoppelingen.

De camera dringt onuitgenodigd in de levens van de hoofdpersonen binnen. Maar betekent dat dat wij ze kunnen leren kennen of begrijpen, vanuit het comfortabele pluche van een bioscoopstoel? Dat is een van de vragen die in het werk van de Dardennes op de drempel van elk beeld staat te aarzelen. Denken we dat nu we de vlassige gezichtshaartjes van de halfwassen hoofdpersoon Bruno uit L'enfant kunnen tellen, we ook echt kunnen meeleven in zijn pogingen z'n kop boven water te houden? Dat blijven confronterende kwesties.

De antistijl van de Dardennes is inmiddels wel een methode geworden. L'enfant is niet meer zo onthutsend als La promesse en Rosetta. Door meer verhaallijn, meer uitleg en meer dialoog te gebruiken, doet L'enfant zelfs sentimenteel en traditioneel aan, begrippen die niet eerder op hun werk van toepassing waren.

L'enfant. Regie: Jean-Pierre en Luc Dardenne. Met: Jérémie Renier, Déborah François, Olivier Gourmet, Jérémie Segard. In: 12 bioscopen.