Angela Merkel laat zich niet uit het veld slaan

Ondanks een bestuurscrisis bij de SPD en de terugtocht van ministerskandidaat Edmund Stoiber is Angela Merkel vastbesloten een grote coalitie te formeren.

Matthias Platzeck, minister-president in Brandenburg, wordt hoogstwaarschijnlijk de nieuwe voorzitter van de SPD. Platzeck werd gisteravond door de partijtop naar voren geschoven als opvolger van Franz Müntefering (61), die een dag eerder was afgetreden na een opstand van jonge partijgenoten.

De 51-jarige Oost-Duitse politicus geldt al jaren als potentiële kanselierskandidaat. Oorspronkelijk was het de bedoeling dat Platzeck langzaam op de topfunctie zou worden voorbereid. Dit najaar probeerde Gerhard Schröder hem over te halen om minister van Buitenlandse Zaken te worden in de grote coalitie van Angela Merkel. Platzeck bedankte voor de eer met de mededeling dat hij ,,slechts een Landei is'', een eenvoudige provinciejongen.

Platzeck is al sinds eind jaren tachtig politiek actief – aanvankelijk bij de Groenen – en verwierf nationale bekendheid als crisismanager tijdens een overstroming van de Oder. In 2004, toen verzet tegen de verlaging van uitkeringen door de SPD een kookpunt bereikte, won hij tóch regionale verkiezingen door permanent met de demonstranten in de debat te gaan. Hij behoort niet tot een van de geprononceerde kampen in de partij. Zowel de rechtervleugel als de jongere garde, de zogeheten netwerkers, konden zich zijn kandidatuur vinden. In de kleine deelstaat Brandenburg leidt hij een coalitie met de CDU.

Vooraanstaande SPD-leden leken gisteren alles op alles te zetten om de leiderschapscrisis die maandag was ontstaan zo snel mogelijk te bezweren. Müntefering maakte bekend dat hij, zoals oorspronkelijk beoogd, beschikbaar is als vice-voorzitter en minister van Werkgelegenheid in een regering-Merkel. Vandaag wil de partij al een nieuw team van topbestuurders rond Platzeck formeren. De nieuwe bestuurders moeten formeel worden gekozen op een partijcongres, over twee weken in Karlsruhe.

Terwijl de SPD orde op zaken probeerde te stellen, maakte een kortaangebonden CSU-voorzitter Edmund Stoiber bekend dat hij niet, zoals beoogd, zal toetreden tot de regering. Stoiber blijft als premier van Beieren in München. Michael Glos, leider van de CSU-fractie in de Bondsdag, zal in plaats van Stoiber minister van Economische Zaken worden. Glos heeft een goede band met Merkel.

Stoiber had maandagavond de val van Müntefering aangegrepen om zich uit het kabinet-in-oprichting terug te trekken. Stoiber zei dat hij vanuit München de belangen van de Beierse CSU beter kan verdedigen dan als minister in Berlijn. De Duitse media beoordelen Stoibers manoeuvre als vaandelvlucht. Die Zeit noemt hem ,,laf'', Der Spiegel stelt dat hij ,,'m knijpt''. Stoiber, stellen de commentatoren, verkiest de veiligheid van het premierschap in het zuiden boven het avontuur van de grote coalitie in Berlijn. De man die altijd vaderlandsliefde predikt, kiest voor het eigenbelang.

Een deel van zijn eigen partij is verheugd dat Stoiber in München blijft, omdat hij nu een belangrijke rol kan spelen in regionale verkiezingen. Anderen zijn echter van mening dat Stoiber met zijn overhaaste terugtocht ook in eigen kring aan autoriteit heeft ingeboet. In de CSU was inmiddels een felle strijd ontbrand over de vraag wie Stoiber mocht opvolgen. Dat gevecht moet vooraleerst worden gestaakt.

Beoogd kanselier Angela Merkel (CDU) onderstreepte gisteravond nog eens dat zij er alles aan zal doen om snel een grote coalitie te formeren, ongeacht de turbulenties in de SPD en de terugtocht van Stoiber. Over diens vertrek merkte ze koeltjes op dat ze zijn besluit respecteert. Stoiber en Merkel lagen in de afgelopen weken voortdurend met elkaar overhoop, onder andere over Stoibers rol in het toekomstige kabinet. De Beierse premier wilde zijn ministerspost verzwaren met andere beleidsterreinen.

De coalitiebesprekingen gingen ook gisteren gewoon door, ook al vroegen christen-democraten zich hardop af of de samenwerking met de sociaal-democraten nog levensvatbaar is. Zo zei Jürgen Rüttgers, premier in Noordrijn-Westfalen, dat onduidelijk is of de coalitie überhaupt nog van de grond komt.

Als Matthias Platzeck over twee weken wordt benoemd tot voorzitter van de SPD worden vanaf dat moment de twee grote partijen in Duitsland geleid door polititci uit de voormalige DDR.