Tranentrekkend requiem voor Kieslowski

Wie de kriebels krijgt van neospirituele muziek, kan het beste hier al stoppen met lezen. Wie er zonder reserve liefhebber van is, moet vanavond zeker naar het Concertgebouw in Amsterdam, en misschien ook maar niet verder lezen. Anders dan bij veel collega-spirituelen (Pärt, Tavener, Kantsjeli), is er bij Zbigniew Preisners Requiem for my friend geen genuanceerde middenweg. Wie met de geringste scepsis de zaal betreedt, zal geheid worden teleurgesteld. Toegewijde fans zullen echter smullen van Preisners welluidende, sentimentele new age-requiem.

Het verhaal erachter is oprecht en ontroerend: Preisner had een hechte vriendschap met filmmaker Krzystof Kieslowski, vooral bekend van zijn Trois couleurs-trilogie (1993-4). De twee werkten, onder meer bij de genoemde films, veelvuldig samen. Ze hadden net het plan opgevat voor een voorstelling over `de zin van het leven', aldus Preisner in zijn programmatoelichting, uit te voeren nergens minder dan op de Akropolis in Athene. Het geheel moest echter worden afgeblazen toen Kieslowski in 1996 plotseling overleed. De rouw om het verlies van zijn vriend verwerkte Preisner in een aan hem opgedragen requiem.

Vanaf 9 november zal in Utrecht, Nijmegen en Den Haag in een retrospectief het hele oeuvre van Kieslowski worden vertoond. Vooruitlopend hierop wordt Preisners Requiem alvast tweemaal uitgevoerd.

Het bestaat uit twee delen. Het eerste, Requiem, is een zetting van de traditionele dodenmis. Muzikaal heeft het weinig om het lijf: veel herhaalde zinnetjes in eenvoudig contrapunt of parallelle tertsen boven een lage pedaaltoon op het orgel, waartussen nadrukkelijke stiltes vallen. Het idioom is bekend van Pärt, maar bij Preisner klinkt het minder mystiek; behaagzieker.

In het tweede deel Life is de textuur dikker, meer dichtgesmeerd. Door de dramatisch aanzwellende climaxen en halve meezingers (`Kai Kairos') maakt meditatie plaats voor meeslependheid.

De Poolse musici spelen en zingen het onder leiding van de schoolmeesterachtige Jarmolowicz allemaal voorbeeldig, maar niet bijzonder geïnspireerd. Een hoofdrol is weggelegd voor de sopraan Elzbieta Towarnicka. In de hoogte redt ze het soms net niet, maar in lagere regionen weet ze absoluut te ontroeren, bijvoorbeeld in het relatief sterke Lacrimosa. Dit deel klinkt dan ook driemaal, inclusief de toegift (bij een requiem!).

De momenten van echte ontroering wegen echter niet op tegen de gênante vertoning van een jong meisje dat in een wit engelengewaad met een hees kinderstemmetje de tranen eruit mag sleuren. Daar leek gelukkig niemand in te trappen.

Concert: Preisner: Requiem for my friend. Sinfonia Baltica/Camerata Silesia o.l.v. B. Jarmolowicz. Gehoord: 31/10 Westerkerk, Amsterdam. Herh.: 1/11 Concertgebouw, Amsterdam. Inl.: (020) 6718345.