Alito als tweede keuze van Bush

Amerikaanse conservatieven zijn content met Bush' nieuwe kandidaat voor het Hooggerechtshof: Samuel Alito. De Democraten houden zich gedeisd.

De nieuwe kandidaat kwam en de oude verhoudingen waren hersteld.

De voordracht van Samuel A. Alito (55) als lid van het Amerikaanse Hooggerechtshof, na de terugtrekking vorige week van Harriet Miers, stemde Democraten somber en Republikeinen enthousiast. Conservatieve groepen die president George Bush een zware nederlaag toebrachten met het afkraken van Miers, waren in hun nopjes. ,,Perfecte keuze'', zei David Frum, een oud-speechschrijver van Bush die het verzet tegen Miers leidde.

Het belang van de vacature die Alito kan gaan vervullen wordt van weerskanten groot geacht. Alito zou Sandra Day O'Connor vervangen. O'Connor had vaak de beslissende stem in immateriële kwesties. Ze hield bijvoorbeeld een 5-4 meerderheid voor legale abortus in stand. O'Connors vervanging voor een strakke conservatieve intellectueel is uitgegroeid tot een bijna sacrale kwestie voor behoudend Amerika.

Het curriculum vitae van Alito lijkt geschreven voor de baan. Hij werkte in de zittende en staande magistratuur. Als hoofdredacteur van het Yale Law Journal bestreek hij het academische juridische veld. Als aanklager in New Jersey bond hij de strijd aan met maffiabendes. Als raadsman op het ministerie van Justitie adviseerde hij de regering in uiteenlopende juridische kwesties. Als assistent van de minister van Justitie pleitte hij namens de federale regering voor het Hooggerechtshof. Harriet Miers had alleen ervaring als advocaat en loterij-adviseur van Bush.

Bovendien is Alito in het verleden al door de Senaat beoordeeld. In 1990 werd Alito door president Bush sr. voorgedragen als lid van een gerechtshof. Hij werd unaniem aanvaard. Senator Ted Kennedy, toen al lid van de commissie justitie, dichtte hem destijds ,,een zeer prijzenswaardige carrière'' toe. Gisteren was dezelfde Kennedy een van de vele Democraten die Alito een ,,extreme'' conservatief noemde.

Die kritiek is gebaseerd op feiten van na 1990. Als lid van het gerechtshof vond Alito in 1991 dat vrouwen eerst overleg met hun man moeten voeren alvorens ze een abortus mogen ondergaan. Een positie die later door het Hooggerechtshof werd verworpen, toen al met O'Connor als beslissende stem.

De zaak bracht Alito faam in conservatieve kring. Zijn bijnaam werd `Scalito', een verwijzing naar Antonin Scalia, het conservatiefste lid van het Hooggerechtshof. Democraten wezen gisteren op andere zaken waarin Alito zijn bijnaam waarmaakte. In één zaak ontzegde hij het Congres het recht om de verkoop van machinegeweren aan banden te leggen. In enkele andere zaken bemoeilijkte hij het om huiselijk geweld van mannen tegen hun echtgenotes te vervolgen, aldus zijn critici.

Democraten wezen er gisteren op dat de voordracht van Alito bewijst dat Bush' presidentschap, verzwakt door de oorlog, Katrina en Plamegate, een speelbal is geworden van de radicale conservatieve achterban die de president met de voordracht van Miers nog probeerde te ontlopen. We moeten ,,buitengewoon ongerust'' zijn, zei senator John Kerry. Conservatieven zien in de nominatie het bewijs dat Bush slechts kort de weg kwijt is geweest. De economie groeit spectaculair, Irak heeft een grondwet aangenomen en de voordracht van Alito is een homerun, aldus William Kristol van de conservatieve Weekly Standard. Ook hij was fel tegen Miers maar het tij voor de president is volgens hem alweer gekeerd.

De Democraten aarzelden gisteren om zwaar geschut tegen Alito in stelling te brengen. Met een zogenoemde filibuster – waarbij de procedurele rechten van de Senaat tot het uiterste worden opgerekt – kan de benoeming van Alito langdurig worden geblokkeerd. Maar zelfs dreigen met zo'n filibuster bleef uit.

Peilingen leren dat de Democraten een beperkt belang hebben bij polarisatie over Alito. Amerikanen hechten sterk aan een terugkeer van traditionele waarden. Op dat punt wantrouwen ze Democraten. Een hoogoplopend conflict over het Hooggerechtshof kan dit wantrouwen vergroten: om dezelfde reden stemden dit najaar veel Democraten voor de conservatief John Roberts als voorzitter van het Hooggerechtshof.

Democratische strategen wezen toen al op hetzelfde verschijnsel dat nu speelt: discussie over het conservatieve gehalte van het Hooggerechtshof speelt Bush in de kaart. Terwijl het aandacht wegneemt van thema's die de president permanent beschadigen: Irak, Plamegate, benzineprijzen.