Helen Frik tekent haar leven

Ruimtegebrek en de behoefte aan roem en glorie, dat waren de redenen dat de Engelse kunstenaar Helen Frik (Worchester 1960) haar tekeningen verkocht. Frik, die sculpturen en tekeningen maakt, verhuisde in 1981 naar Nederland om de Ateliers 63 in Haarlem te bezoeken. Tijdens een overzichtstentoonstelling in het Stedelijk Museum in 1996 zag ze haar oude, al eerder verkochte tekeningen terug, en besefte ze dat ze er een sterke emotionele band mee had. Op dat moment besloot ze om haar eigen werk te gaan verzamelen. Niet dat ze tekeningen terugkoopt, maar bij iedere expositie overweegt ze welke werken verkocht kunnen worden en welke niet.

Zo ontstond de Frik-collectie, die nu als expositie te zien is in het Gemeentemuseum Den Haag. De naam is een speelse verwijzing naar de New Yorkse Frick Collection, een verzameling van meesterwerken uit de westerse kunstgeschiedenis. De tekeningen van Frik, die voornamelijk tussen 1996 en nu gemaakt zijn, zijn geïnspireerd door haar eigen leven. De liefde, teleurstelling, twijfels en angsten sijpelen eruit, zo de tentoonstellingszaal in.

De tekeningen zijn soms onbeholpen cartoonesk, soms direct, en zetten dan met een simpele lijn sterk een beeld of gedachte neer. Sommige doen denken aan het werk van een kunstenaar als Raymond Pettibon, die zich ook bedient zich van een cartooneske beeldtaal, compleet met stripfiguren. Bij Frik tref je gekke monstertjes of knuffelig-roze biggetjes aan, maar zij gebruikt ze als stijlfiguren: voor striptekeningen, abstracte vormen of collages met veren en gedroogde varens.

De omvang van de Frik-collectie heeft een duidelijk effect: na een aantal zalen lijkt het of door de tekeningen heen de kunstenaar zelf steeds scherper in beeld komt. Vooral bij tekeningen waarin ze tekst en beeld combineert, zoals in Time to call it a day uit 1994, waarop een vreemdsoortige springplank overloopt in een banier met de woorden `I'm leaving'. Daaronder staat in dunne lettertjes een antwoord: `Yes please go then, if you must'. Het leest als de boodschap van een minnaar die heeft besloten om afscheid te nemen. Gedachtenwolkjes met tekst lijken reacties op dit afscheid, en geven een indruk van een manhaftige maar moeizame poging tot acceptatie.

Sterk zijn de tekeningen waarin Frik een beeld neerzet van een stuntelig mens, dat moeizaam de wereld om zich heen probeert te begrijpen. Het bijna manische werk waarop Frik met verschillende kleuren lippenstift keer na keer `I can't understand' kalkte, is krachtig. Dat ze daarnaast religie op de hak neemt door God en de duivel als gekke figuurtjes neer te zetten, is daarmee vergeleken niet meer dan vermakelijk. Hoe meer Frik laat zien van haar twijfels, blokkades en onzekerheden, hoe meer ze weet te boeien.

De Frik Collection laat zich lezen als een zelfportret met allerlei associatieve uitlopers. Eenmaal door haar tekeningen gegrepen laten ze je niet snel los, juist door de uiteenlopene onderwerpen en de perfecte balans tussen luchtigheid en zwaarte.

Tentoonstelling: The Frik Collection. Tekeningen van Helen Frik. T/m 4/12 in: Gemeentemuseum Den Haag, Stadhouderslaan 41, Den Haag. Open di t/m zo 10-17u. Inl. 070-3381111 of www.gemeentemuseum.nl