`Alles draaide om de film, die mocht niet mislukken'

George Lopez, de geduldige onderwijzer uit de documentaire Être et Avoir, heeft een autobiografie gepubliceerd waarin hij uithaalt naar de makers van de film. ,,Ik besefte: nu ben ik acteur.''

Être et Avoir, de succesvolle Franse documentaire van Nicolas Philibert uit 2002 over een paradijselijke dorpsschool in de Auvergne, gaat nog steeds de wereld rond. De film is een icoon geworden en staat voor alles wat in de moderne samenleving verloren zou gaan: geborgenheid, respect, kleinschaligheid en traagheid. De hoofdrolspeler uit de film, de zachtaardige onderwijzer George Lopez, was afgelopen zaterdag in Deventer voor de promotie van zijn autobiografie Les petits cailloux, Mémoires d'un instituteur. Een boek waarin hij niet alleen over zijn leven vertelt, maar ook over zijn inmiddels hoogopgelopen conflict met de filmmakers.

De man die plaatsneemt aan tafel is zonder twijfel dezelfde als de beminnelijke onderwijzer met het nasale stemgeluid. Verrassend is zijn knalrode cowboyblouse, omdat hij in de film vooral klassieke, donkere kleding draagt. Dankzij Être et Avoir, die alleen al in Frankrijk 1,5 miljoen bezoekers trok, is Lopez een soort filmster geworden. Het schoolgebouw in Saint-Étienne-sur-Usson, dat in de tijd dat de documentaire gemaakt werd plaats bood aan slechts één klas met dertien kinderen tussen de 4 en 11 jaar oud, is inmiddels een bedevaartsoord geworden voor cinefielen.

De autobiografie van Lopez werkt ontnuchterend voor wie dacht dat de film puur documentair was. Lopez die 's avonds nog werk corrigeert in een lege klas, blijkt bijvoorbeeld een Lopez die op verzoek van regisseur Philibert midden in de nacht wat onzin op papier zet. Ten minste één keer heeft Philibert een scène verzonnen: die waarin Alizé, het jongste meisje van de klas, zoekraakt. Lopez vertelt dat de regisseur aan het eind van een picknick plotseling riep: `Laten we nu Alizé kwijtraken in het korenveld'. Het meisje zat op dat moment al in de door de filmploeg gehuurde trein die – buiten beeld – stond te wachten. Lopez: ,,Ik riep, zoals mij was verzocht, een aantal malen heel hard `Alizé!' en hoorde uit de trein steeds terugroepen: `Elle est là'.''

Het was de eerste keer dat Lopez zich slecht op zijn gemak voelde. ,,Ik besefte: nu ben ik acteur.'' Toch bleef hij zijn medewerking aan de film verlenen. ,,Er was een speciale dynamiek ontstaan'', zegt hij nu. ,,Alles draaide om de film, die mocht niet mislukken.''

Philibert onthulde zelf al eens in een interview hoe hij de prachtige huiswerkscène bij de corpulente Julien thuis naar zijn hand zette. Toen hij 's avonds aankwam bij de boerderij, bleek de jongen zijn huiswerk al af te hebben. Om toch door te kunnen gaan met draaien gaf de regisseur de jongen toen zelf maar wat sommen op – hele moeilijke, want de scène moest lang duren. De verzonnen scène in het korenveld kwam volgens Lopez wel eens ter sprake tijdens de vele debatten die hij en Philibert met het publiek voerden. Lopez: ,,Philibert verdedigde zich altijd door te zeggen dat Alizé in werkelijkheid ook altijd kwijtraakte. Maar ze hing juist altijd aan mijn arm.''

De naam van de andere filmheld, de vierjarige grappenmaker Jojo, blijkt ook een creatie van de regisseur. In werkelijkheid heet hij Johan. Lopez: ,,Er was nog een jongetje met die naam en Philibert vond dat verwarrend.'' `Jojo' zelf wilde niets van zijn nieuwe naam weten en stemde pas in toen hem werd beloofd dat hij na de film weer gewoon Johan mocht heten. Lopez: ,,Inmiddels wordt hij door iedereen Jojo genoemd.''

Lopez doet in zijn boek uitgebreid verslag van zijn conflict met de filmmakers. Er waren hem, zo schrijft hij, mondeling financiële toezeggingen gedaan die nooit zijn nagekomen. Wel is er, per fax, 37.500 euro toegezegd voor zijn promotiewerkzaamheden. Lopez: ,,Dat bleek een document zonder enige rechtsgeldigheid. Ik vroeg daarop om een standaardcontract en vanaf dat moment werd ik genegeerd.'' In september 2004 verloor Lopez een rechtszaak in Parijs, waarna hij in hoger beroep ging.

Spijt dat hij aan de film heeft meegewerkt heeft Lopez niet. ,,Ik vind het een mooie film. De scène waarin de hele klas gaat sleetje rijden is prachtig. Nathalie, die anders zo in zichzelf gekeerd was, schatert daarin van het lachen. Bovendien heb ik dankzij de film begrepen dat ik een bijzondere onderwijzer was omdat ik méér wilde dan alleen maar kennis doorgeven. Ik wilde de kinderen voorbereiden op het leven.'' Onlangs ging Lopez op bezoek bij zijn oude school. ,,Het was vreselijk, het lijkt in niets meer op hoe het was. Alle bomen en struiken op de binnenplaats zijn gekapt en het klaslokaal was heel kaal. De ziel was eruit.''