Aandelen leveren staat 4 miljard op

Staatsdeelnemingen hebben de overheid vorig jaar 4 miljard euro opgeleverd aan dividenden en inkomsten uit verkoop. Dat is iets meer dan in 2003, toen de inkomsten voor de staatskas 3,8 miljard euro bedroegen.

Dit blijkt uit het Jaarverslag Beheer Staatsdeelnemingen, dat minister Zalm (Financiën, VVD) vanmiddag naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. In het Jaarverslag wordt voor het eerst aandacht besteed aan het `waardecreërend vermogen' van de deelnemingen. Ook staat er een overzicht in van de beloningen van bestuurders en commissarissen van bedrijven waarin de staat aandeelhouder is. Dit overzicht is overigens incompleet.

Vorig jaar heeft de staat drie staatsdeelnemingen afgestoten. De belangen in de Nederlandse Pijpleidingmaatschappij, de Nationale Investeringsbank en Groningen Airport Eelde zijn van de hand gedaan. Verder werd een deel van de belangen in TNT (Post) en in Maastricht-Aachen Airport verkocht. De staat ontving 1,5 miljard euro uit de verkoop, daarnaast ontving de staat in 2,5 miljard euro aan dividend op zijn aandelen.

De marktwaarde van de beursgenoteerde staatsdeelnemingen (KPN, KLM, TNT, PinkRoccade) bedroeg eind 2004 5,2 miljard euro, de boekwaarde van de niet-beursgenoteerde deelnemingen 14,3 miljard euro. Eind 2004 was de staat aandeelhouder in 42 bedrijven waarvan in 19 voor 100 procent. In 2004 was bij 13 procent van de staatsdeelnemingen sprake van een negatief rendement en werd bij 41 procent van de deelnemingen geen dividend uitgekeerd.

Als aandeelhouder volgt de staat de toepassing van de Code Tabaksblat voor goed ondernemingsbestuur. Op jaarvergaderingen wordt onder meer de hoogte van beloningen van de bestuurders aan de orde gesteld. Deze lopen sterk uiteen en bedragen (inclusief pensioenvoorzieningen en variabele beloningen) meer dan 1 miljoen euro bij de bestuurders van beursgenoteerde bedrijven met minderheidsdeelname van de staat. De basissalarissen liggen voor vrijwel alle bestuurders boven het niveau van de minister-president (nu 130.000 euro) dat als richtlijn moet gaan gelden voor de inkomens van bestuurders bij semi-publieke instellingen in de gezondheidszorg en het onderwijs.

In de eerste helft van 2005 heeft de staat het afstoten van belangen doorgezet. Er zijn pakketten aandelen TNT, KLM en KPN verkocht; de belangen in PinkRoccade en Eurometaal zijn volledig afgestoten; Gasunie is opgesplitst in een handels- en een transportbedrijf.